ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ: Η εύκολη συνήθεια να διαλέγουμε στρατόπεδο. Γράφει ο Σπύρος Ρίκος
Παρακολουθώ, υπομειδιώντας, τη νέα έκφανση του εθνικού μας σπορ: να χωριστούμε για μια ακόμα φορά σε «δύο στρατόπεδα». Από τη μία οι υποστηρικτές της Δύσης, των Αμερικανών και του Ισραήλ. Από την άλλη όσοι βλέπουν το Ιράν κυρίως ως χώρα που δέχθηκε επίθεση κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και άρα θεωρούν ότι καταστρατηγείται το δικαίωμα του ιρανικού λαού στην αυτοδιάθεση.
Η ηγεσία — ή το καθεστώς, όπως θέλει να το πει κανείς — του Ιράν αναδείχθηκε με τον τρόπο που αναδεικνύονται πολλές ισλαμικές δημοκρατίες και απέχει αρκετά από τα πολιτικά πρότυπα της Δύσης.
Το ζήτημα όμως είναι ότι έχουμε μπροστά μας μια σύγκρουση με έντονα στοιχεία πολιτισμικής αντιπαράθεσης, αλλά και με ισχυρή δόση γεωοικονομικών συμφερόντων. Οι σύγχρονες συγκρούσεις είναι συνήθως αποτέλεσμα ενός μίγματος πολιτισμού, γεωπολιτικής, ενέργειας, ιστορίας και εσωτερικών ανταγωνισμών.
Αν μπούμε σε τέτοιες ατραπούς, το δίκαιο και το άδικο, το σωστό και το λάθος, γίνονται δυσδιάκριτα. Συχνά κανείς δεν έχει απόλυτο δίκιο και όλοι έχουν ένα μέρος της αλήθειας — εξαρτάται από ποια όχθη κοιτάς τα πράγματα. Από την πλευρά των επιτιθέμενων ή από την πλευρά των αμυνόμενων.
Και σε όλες αυτές τις περιπτώσεις το διεθνές δίκαιο συχνά χρησιμοποιείται περισσότερο ως επιχείρημα παρά ως σταθερός κανόνας. Πού ήταν, για παράδειγμα, το διεθνές δίκαιο στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας; Δεν τραυματίστηκε κι εκεί;
Εγώ ανήκω στη γενιά του πραξικοπήματος του Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι το 1981 στην Πολωνία. Τότε πάλι υπήρχαν δύο «στρατόπεδα». Θυμάμαι γενικές συνελεύσεις στη Νομική, σε όλα τα τμήματα που συγκεντρώνονταν 2.000 άτομα. Το ΚΚΕ υποστήριζε τον Γιαρουζέλσκι, ενώ άλλες πολιτικές δυνάμεις στήριζαν τον Λεχ Βαλέσα. Τελικά ποιος είχε δίκιο; Εξαρτάται από τη σκοπιά.
Το ίδιο και στο Αφγανιστάν. Όταν μπήκαν οι Σοβιετικοί, άλλοι τους υποστήριζαν και άλλοι τους κατήγγελλαν. Όταν μπήκαν οι Αμερικανοί, η «πλάκα» άλλαξε.
Θα έλεγα λοιπόν ότι η πραγματικότητα είναι λίγο απ’ όλα. Ο Σάμιουελ Χάντιγκτον είχε ίσως ένα μέρος της αλήθειας όταν στο βιβλίο «Η Σύγκρουση των Πολιτισμών» υποστήριξε ότι ο κόσμος χωρίζεται σε μεγάλους πολιτισμούς και ότι πολλές συγκρούσεις θα εμφανίζονται στα όρια μεταξύ τους.
Όμως αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Στην εξίσωση μπαίνουν και τα γεωπολιτικά συμφέροντα (ενέργεια, στρατηγικές βάσεις), οι συγκρούσεις μέσα στον ίδιο πολιτισμό (όπως μεταξύ μουσουλμανικών κρατών) αλλά και η πολιτική και οικονομική ισχύς των κρατών.
Στην γεωπολιτική σπάνια υπάρχει απόλυτο δίκιο. Υπάρχουν κυρίως συμφέροντα. Ο κόσμος δεν είναι άσπρο–μαύρο. Είναι γκρι. Και συνήθως πολύ πιο περίπλοκος από όσο χωράει σε ένα σχόλιο.
