Η Ιδεολογική Εμμονή Ενάντια στην Πρόοδο: Αποδομώντας τις Σαθρές Σκέψεις για τις Εξετάσεις PISA Γράφει ο Κώστας Χ. Βασιλάκης

… Φοβούνται τη σύγκριση, φοβούνται τα μετρήσιμα δεδομένα, φοβούνται τη λογοδοσία απέναντι στους γονείς και τους ίδιους τους μαθητές που τους ζυγίζουν καθημερινά…

 

 

Για άλλη μια φορά, οι εκφραστές μιας αναχρονιστικής οπισθοδρομικότητας επιστρατεύουν τα παρωχημένα τους όπλα: την άρνηση, τον λαϊκισμό και τον φόβο. Με αφορμή τη διεξαγωγή του ελληνικού διαγωνισμού PISA, παρακολουθούμε το ίδιο θλιβερό θέατρο. Προκηρύξεις απεργιών, κραυγές για «αντιεκπαιδευτικά σχέδια» και μια απέλπιδα προσπάθεια να κρατηθεί το ελληνικό σχολείο στο σκοτάδι της εσωστρέφειας και της μετριότητας.

Οι ισχυρισμοί που επιστρατεύονται δεν είναι απλώς έωλοι, αλλά βαθύτατα αντιδραστικοί, κρυμμένοι πίσω από έναν μανδύα δήθεν «προοδευτικότητας». Ας αποδομήσουμε αυτές τις σαθρές σκέψεις, κοιτάζοντας την αλήθεια κατάματα.

1. Ο μπαμπούλας της «Κατηγοριοποίησης» και ο φόβος για τον καθρέφτη

Το κεντρικό αφήγημα αυτών των κύκλων είναι ότι η αξιολόγηση τύπου PISA αποσκοπεί στην «κατηγοριοποίηση» των σχολείων σε «καλά» και «κακά», με απώτερο στόχο τη μείωση της χρηματοδότησης. Πρόκειται για ένα χυδαίο ψεύδος. Ο διαγωνισμός PISA δεν αξιολογεί ατομικά τον μαθητή ούτε τον εκπαιδευτικό. Αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο διάγνωσης των αδυναμιών του εκπαιδευτικού συστήματος.

Πώς μπορείς να βελτιώσεις κάτι αν αρνείσαι να το μετρήσεις; Η άρνηση της αποτύπωσης της πραγματικότητας δεν προστατεύει το δημόσιο σχολείο: προστατεύει τη συνειδητή συγκάλυψη των δομικών προβλημάτων και, κυρίως, αποφεύγει το πιο κρίσιμο, το πιο ουσιαστικό ερώτημα που καίει την ελληνική οικογένεια:

Πόσοι εκπαιδευτικοί σήμερα διαθέτουν όχι μόνο τη γνωστική επάρκεια του πτυχίου τους, αλλά και την πραγματική διδακτική μόρφωση (το πως της διδασκαλίας) καθώς και την παιδαγωγική ενσυναίσθηση απέναντι στην ψυχολογία των μαθητών;

Η άρνηση της αξιολόγησης βολεύει όσους θέλουν να κρύψουν ότι η έδρα συχνά στερείται παιδαγωγικής επίγνωσης, μετατρέποντας την τάξη σε έναν χώρο ψυχρό και διεκπεραιωτικό.

2. Η απαξίωση των δεξιοτήτων και ο ερασιτεχνισμός «στου κασίδη το κεφάλι»

Οι πολέμιοι της αξιολόγησης κατηγορούν τον διαγωνισμό επειδή προωθεί τη «λογική των δεξιοτήτων αντί της ουσιαστικής γνώσης». Ισχυρίζονται ότι το να ξέρει ένα παιδί να κατανοεί ένα κείμενο ή να λύνει πρακτικά προβλήματα είναι «επιφανειακή μόρφωση». Εδώ αποκαλύπτεται όλη η αναχρονιστική νοοτροπία τους που λατρεύει τη στείρα αποστήθιση.

Πίσω από αυτή την εμμονή στην παλαιομοδίτικη «αυθεντία» κρύβεται η πλήρης ανοργάνωτη προχειρότητα του συστήματος. Γιατί, αλήθεια, αν καιγόμαστε τόσο για την «ουσιαστική γνώση», ανειδίκευτοι και άσχετοι με το αντικείμενο εκπαιδευτικοί —όπως για παράδειγμα απόφοιτοι ιστορικών σχολών χωρίς καμία εξειδίκευση— καλούνται να διδάξουν Λατινικά και Αρχαία Ελληνικά «στου κασίδη το κεφάλι»;

Όταν το ίδιο το σύστημα αντιμετωπίζει τα εξειδικευμένα αντικείμενα ως απλά «κουτάκια» για να συμπληρωθούν ωράρια, υπονομεύει τη βαθιά γνώση. Στον σύγχρονο κόσμο, η κριτική σκέψη και η ικανότητα εφαρμογής της επιστήμης στην πράξη είναι η μόνη αληθινή μόρφωση. Το να βαφτίζεται η κουτουρού προχειρότητα «παράδοση» είναι το άκρον άωτον της πνευματικής οπισθοδρόμησης.

3. Ο μαθητής ως ο απόλυτος και δίκαιος κριτής

Με μια ξεπερασμένη λαϊκίστικη τακτική, οι σαθρές αυτές σκέψεις ανακατεύουν τις εξετάσεις PISA με τα υπαρκτά κτιριακά προβλήματα των σχολείων ή τις ελλείψεις σε προσωπικό. Είναι σαν να αρνείται ένας ασθενής να κάνει αιματολογικές εξετάσεις επειδή το νοσοκομείο χρειάζεται βάψιμο. Η PISA διεξάγεται για να δώσει δεδομένα, και τα δεδομένα είναι το ισχυρότερο όπλο για να διεκδικηθούν πόροι.

Όμως, όσοι αρνούνται τον έλεγχο υποτιμούν προκλητικά τη νοημοσύνη των παιδιών. Πόσοι από αυτούς τους θιασώτες της στασιμότητας κατανοούν ότι ακόμα και ο πιο αδιάφορος, ο πιο «αδύναμος» μαθητής είναι ένας εξαιρετικά δίκαιος και αμείλικτος κριτής της αποσταγμένης αξίας ενός εκπαιδευτικού;

Τα παιδιά δεν ξεγελιούνται. Βλέπουν, καταλαβαίνουν και καθημερινά μεταφέρουν στο σπίτι τους τα «καθηγητικά μαργαριτάρια» που ακούνε μέσα στην τάξη — είτε αυτά αφορούν το ίδιο το μάθημα, είτε την έλλειψη εγκύκλιας παιδείας, είτε τις παιδαριώδεις και μειωτικές κρίσεις που εκτοξεύονται από την έδρα. Η ελληνική οικογένεια γνωρίζει ακριβώς τι συμβαίνει πίσω από την κλειστή πόρτα της τάξης, γιατί τα παιδιά είναι ο πιο ζωντανός καθρέφτης της καθηγητικής ανεπάρκειας, όπου και όταν αυτή κάνει μπαμ.

4. Η διεθνής εμπειρία και τα «ταξικά» παραμύθια

Οι ίδιοι κύκλοι επιστρατεύουν αόριστα παραδείγματα από το εξωτερικό για να τρομοκρατήσουν τις λαϊκές οικογένειες, ισχυριζόμενοι ότι η αξιολόγηση οδηγεί σε υποβαθμισμένα σχολεία για τους φτωχούς.

Η διεθνής πραγματικότητα τους διαψεύδει οικτρά. Χώρες με παράδοση στην αξιολόγηση και εξαιρετικές επιδόσεις στον PISA (όπως η Φινλανδία ή η Εσθονία) διαθέτουν μερικά από τα πιο συμπεριληπτικά, δίκαια και υψηλού επιπέδου δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο. Η αξιολόγηση είναι αυτή που μειώνει τις ταξικές ανισότητες, γιατί επιτρέπει στο κράτος να εντοπίσει ποια σχολεία υστερούν και να τα στηρίξει με επιπλέον πόρους. Αντίθετα, η έλλειψη ελέγχου συντηρεί την αδικία, αφήνοντας τα παιδιά των λιγότερο προνομιούχων οικογενειών εγκλωβισμένα σε ένα σύστημα που υπολειτουργεί, χωρίς κανείς να αναλαμβάνει την ευθύνη.

Συμπέρασμα: Ποιος σαμποτάρει το Δημόσιο Σχολείο;

Όσοι ζητούν «μπλόκο στις εξετάσεις» και καλούν σε αποχή, στην πραγματικότητα δεν προστατεύουν τους μαθητές: προστατεύουν τον εαυτό τους από τον αμείλικτο καθρέφτη της πραγματικότητας. Φοβούνται τη σύγκριση, φοβούνται τα μετρήσιμα δεδομένα, φοβούνται τη λογοδοσία απέναντι στους γονείς και τους ίδιους τους μαθητές που τους ζυγίζουν καθημερινά.

Το «σχολείο της γνώσης και της ολόπλευρης διαπαιδαγώγησης» δεν χτίζεται με τυφλό σαμποτάζ, με χαμένες ώρες μαθημάτων και με ιδεολογικές αγκυλώσεις του προηγούμενου αιώνα. Χτίζεται με γενναιότητα, με ανοιχτά παράθυρα στον κόσμο και, πάνω απ’ όλα, με την ειλικρίνεια να κοιτάξουμε τις αδυναμίες μας κατάματα για να τις διορθώσουμε. Τα γελοία επιχειρήματα κατέρρευσαν. Η εκπαίδευση πρέπει να προχωρήσει μπροστά, ερήμην εκείνων που επιμένουν να την κρατούν στο χθες.