Η Κριτική Των Κριτών: Γιατί η Δημοκρατική Ευρώπη θα Θριαμβεύει και μέσα από τις Αστοχίες της Γράφει ο Κώστας Χ. Βασιλάκης

… Στα ανελεύθερα, αυταρχικά μοντέλα, που όλως περιέργως, οι δριμύτατοι κήνσορες και τιμητές της δημόσιας ζωής μας αρνούνται πεισματικά να καταδικάσουν (τί να φοβούνται άραγε;), η μόνη προφύλαξη από την φυσική εξόντωση είναι η ταπεινωτική και εδαφιαία υποταγή…

Στον σύγχρονο δημόσιο διάλογο, έχει αναδυθεί μια παράδοξη τάση: η χρήση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που προσφέρει η φιλελεύθερη δημοκρατία προκειμένου να θεμελιωθεί η ολοσχερής απαξίωσή της. Κάποιοι παγίως ιδεοληπτικοί σχολιαστές, εστιάζοντας με εμμονική αυστηρότητα στις εγχώριες παθογένειες, καταλήγουν σε έναν ισοπεδωτικό μηδενισμό. Παρουσιάζουν τη διαφθορά, τον πελατειασμό ή τις θεσμικές αρρυθμίες σαν το μοναδικό «DNA» του δυτικού κόσμου, τηρώντας ταυτόχρονα προκλητική σιωπή για τα πηχτά σκοτάδια των αυταρχικών καθεστώτων της «ευρύτερης» Ανατολής. Αυτή η επιλεκτική οπτική δεν είναι απλώς μια παρατιμονιά. Είναι μια εσκεμμένη παραπλάνηση που καμώνεται ότι αγνοεί τη δομική υπεροχή της ανοιχτής κοινωνίας.

Η Δημοκρατία ως Διαρκής Αυτοδιόρθωση

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Δύσης δεν είναι η απουσία προβλημάτων, αλλά η δυνατότητα να τα κατονομάζει. Όταν ένας σχολιαστής αναφέρεται σε σκάνδαλα, σε «μικρο-εξυπηρετήσεις» ή σε παρεμβάσεις στη δικαιοσύνη, ασκεί ένα δικαίωμα που θεωρείται δεδομένο. Αυτή ακριβώς η ελευθερία της κριτικής είναι ο μηχανισμός που εμποδίζει τη σήψη από το να γίνει οριστική.

Στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, η κριτική είναι ένα σημαντικό εργαλείο εξέλιξης. Στις αυταρχικές ηγεμονίες της Ανατολής, η κριτική είναι «έγκλημα καθοσιώσεως». Εκεί, η αντίθετη φωνή δεν οδηγεί σε πολιτικό διάλογο ή σε δικαστική έρευνα, αλλά στη θανατηφόρα κατάπνιξη. Η διαφορά είναι χαώδης: στη Δύση, ένας υπουργός μπορεί να κριθεί σκληρά από τον Τύπο. Στην Ευρύτερη Ανατολή των Ασιατικών Δεσποτειών, ο δημοσιογράφος που θα τολμήσει να ασκήσει παρόμοια κριτική, αντιμετωπίζει τη φυλακή, τον εξοστρακισμό ή την απώλεια της ίδιας της ζωής του. Το να εξισώνουμε, λοιπόν, τις δικές μας θεσμικές αστοχίες με τον συστημικό τρόμο των απολυταρχιών είναι μια ύβρις προς την αλήθεια.

Το Κεκτημένο της Προόδου: Πέρα από τους Αφορισμούς

Παρά τη ρητορική της «αδιάκοπης παρακμής», η πραγματικότητα των αριθμών και της καθημερινότητας διαψεύδει τους παρωπιδικούς μηδενιστές. Η δημοκρατική Ευρώπη, παρά τις κρίσεις που πέρασε, παραμένει ο τόπος με το υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης, την πιο ισχυρή κοινωνική πρόνοια και την πιο προχωρημένη προστασία των ατομικών δικαιωμάτων στην ανθρώπινη ιστορία.

Οικονομική Ευημερία και Διαφάνεια: Ενώ το «ρουσφέτι» παραμένει μια υπαρκτή πληγή, η μετάβαση στην ψηφιακή διακυβέρνηση και οι υπερεθνικοί έλεγχοι της ΕΕ έχουν περιορίσει τη συναλλαγή κάτω από το τραπέζι σε επίπεδα που προηγούμενες γενιές δεν θα μπορούσαν καν να φανταστούν.

Κοινωνική Αντίληψη και Δικαιώματα: Η πρόοδος στα δικαιώματα των γυναικών, των μειονοτήτων και των αδύναμων κοινωνικών ομάδων δεν είναι προϊόν «φεουδαρχίας», αλλά αποτέλεσμα της δημοκρατικής πίεσης. Αυτό που στη Δύση θεωρείται αυτονόητο δικαίωμα, σε μεγάλο μέρος της υπόλοιπης υφηλίου παραμένει απαγορευμένο όνειρο.

Θεσμικά Αντίβαρα: Η ύπαρξη ανεξάρτητων αρχών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων προσφέρει στον πολίτη μια ασπίδα προστασίας απέναντι στην αυθαιρεσία της εκάστοτε εξουσίας. Στα ανελεύθερα, αυταρχικά μοντέλα, που όλως περιέργως, οι δριμύτατοι κήνσορες και τιμητές της δημόσιας ζωής μας αρνούνται πεισματικά να καταδικάσουν (τί να φοβούνται άραγε;), η μόνη προφύλαξη από την φυσική εξόντωση είναι η ταπεινωτική και εδαφιαία υποταγή.

Η Ηθική Αντίφαση του Μηδενισμού

Είναι εύκολο να λοιδορείς τον «καπιταλισμό του ρουσφετιού» όταν απολαμβάνεις την ασφάλεια που σου παρέχει το κράτος δικαίου. Ο σχολιαστής που βλέπει μόνο «σκελετούς στη ντουλάπα» της Δύσης, εθελοτυφλεί μπροστά στα ομαδικά νεκροταφεία των καθεστώτων που στερούν από τους πολίτες τους ακόμα και το δικαίωμα στη σκέψη.

Η χώρα μας, ως οργανικό μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας, συμμετέχει σε αυτό το μεγάλο πείραμα της ελευθερίας. Οι ουρές στα πολιτικά γραφεία και οι αστοχίες της διοίκησης είναι το τίμημα μιας κοινωνίας που κυριαρχείται από τη διαρκή αμφισβήτηση αλλά ακόμη ελάχιστη αυτοκριτική. Η εναλλακτική που προσφέρουν οι αυταρχίες δεν είναι η «καθαρότητα», αλλά η νεκρική σιγή ενός συστήματος όπου κανείς δεν διαμαρτύρεται επειδή κανείς δεν τολμά ούτε καν να αναπνεύσει ενάντια στο ρυθμό του καθεστώτος.

Εντέλει, η μονομερής αυτή κριτική λειτουργεί ως ο αδιάψευστος μάρτυρας της αξιοπιστίας εκείνων που την ασκούν. Όταν ένας αναλυτής εξαντλεί την αυστηρότητά του στις παθογένειες των φιλελεύθερων κοινωνιών, αλλά του λείπει το σθένος να ψελλίσει έστω και μια λέξη αμφισβήτησης για τις θανατηφόρες απολυταρχίες που φιμώνουν, φυλακίζουν και εξοντώνουν κάθε αντιφρονούντα, τότε η “αντικειμενικότητά” του σωριάζεται. Η σιωπή απέναντι στον αυταρχισμό δεν είναι ουδετερότητα, αλλά ηθική συνέργεια. Αποδεικνύει ότι ο στόχος δεν είναι η θεραπεία των δικών μας κακώς κειμένων, αλλά η υπονόμευση του μόνου συστήματος που τους επιτρέπει να έχουν ανεξάρτητη φωνή. Σε αυτό το σημείο, η πένα του σχολιαστή παύει να υπηρετεί την αλήθεια και μετατρέπεται σε εργαλείο μιας ιδιότυπης προπαγάνδας, που αυτοακυρώνεται μέσα από την ίδια της την επιλεκτική ευαισθησία.

Η Επιλογή της Ανοιχτής Κοινωνίας

Ποτέ η δημοκρατία δεν ευαγγελίσθηκε την τελειότητα. Υποσχέθηκε όμως τη δυνατότητα της συνεχούς βελτίωσης. Η εμμονική εστίαση στα ελαττώματά μας, χωρίς την αναγνώριση του τεράστιου πολιτισμικού και βιοτικού άλματος που έχουμε επιτύχει, είναι μια λίαν ύποπτη πνευματική μυωπία.

Όσοι σπεύδουν να καταδικάσουν τη Δύση ως «φεουδαρχική», οφείλουν να αναρωτηθούν γιατί εκατομμύρια άνθρωποι ρισκάρουν τη ζωή τους για να βρεθούν εντός των συνόρων της, και κανένας δεν καταφεύγει προς τους αυταρχικούς «παραδείσους» της Ανατολής. Η απάντηση είναι απλή: ακόμα και στην πιο ατελή δημοκρατία, ο άνθρωπος παραμένει πολίτης. Στην απολυταρχία, είναι απλώς ένα πανομοιότυπο, αδιαφοροποίητο κύτταρο, ένας αλυσόδετος υπήκοος. Η ελευθερία μας να επικρίνουμε το σύστημα και να εκτελούμε βολές κατά βούληση είναι η ύπατη απόδειξη της υπεροχής του.