Χαράσσοντας τον Δρόμο προς την Ειρήνη: Η Πρόκληση των Ναρκών στο Αζερμπαϊτζάν με Αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τις Νάρκες της Aminas Zalova

Κάθε χρόνο, στις 4 Απριλίου, η διεθνής κοινότητα τιμά τη Διεθνή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τις Νάρκες και Βοήθειας στη Δράση κατά των Ναρκών—μια σοβαρή υπενθύμιση ότι, πολύ μετά το τέλος των συγκρούσεων, τα θανατηφόρα κατάλοιπά τους συνεχίζουν να στοιχίζουν ζωές, να εμποδίζουν την αποκατάσταση και να απειλούν τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Για το Αζερμπαϊτζάν, η ημέρα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.

Μόλις πριν από λίγες ημέρες, στις 14 Απριλίου, το Υπουργείο Εξωτερικών της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν ανέφερε ένα ακόμη τραγικό περιστατικό—ένας υπάλληλος της Υπηρεσίας Δράσης κατά των Ναρκών της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν σκοτώθηκε όταν ενεργοποίησε μια αντιαρματική νάρκη στις απελευθερωμένες περιοχές της χώρας. Αυτό δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, αλλά μέρος ενός επίμονου και βαθιά ανησυχητικού μοτίβου που αναδεικνύει το μέγεθος της πρόκλησης που συνεχίζει να αντιμετωπίζει το Αζερμπαϊτζάν.

Μια Ανθρωπιστική Κρίση Πέρα από το Πεδίο της Μάχης

Οι νάρκες και τα μη εκραγέντα πυρομαχικά παραμένουν μεταξύ των σοβαρότερων απειλών για την ανθρώπινη ασφάλεια παγκοσμίως. Στο Αζερμπαϊτζάν, η απειλή αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη. Μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες σύγκρουσης και κατοχής, τεράστιες εκτάσεις της χώρας παραμένουν μολυσμένες. Σύμφωνα με διαθέσιμες εκτιμήσεις, περισσότερο από το 13% της επικράτειας του Αζερμπαϊτζάν επηρεάζεται από νάρκες και εκρηκτικά κατάλοιπα πολέμου.

Από το τέλος του πολέμου το 2020, 422 Αζερμπαϊτζανοί έχουν πέσει θύματα ναρκών. Κατά τα τελευταία 30 χρόνια, περισσότεροι από 3.500 Αζερμπαϊτζανοί έχουν υποστεί συνέπειες από εκρήξεις ναρκών. Κάθε στατιστικό στοιχείο αντιπροσωπεύει μια ζωή που άλλαξε, μια οικογένεια που καταστράφηκε και μια κοινότητα που καθυστερεί να ανακάμψει.

Η συνεχιζόμενη παρουσία ναρκών δεν αποτελεί μόνο ανθρωπιστική τραγωδία, αλλά και σοβαρό εμπόδιο στην οικοδόμηση της ειρήνης. Καθυστερεί την ασφαλή επιστροφή 800000 εσωτερικά εκτοπισμένων, εμποδίζοντάς τους να ανοικοδομήσουν τα σπίτια και τα προς το ζην.

Ένα Εμπόδιο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Ο αντίκτυπος των ναρκών εκτείνεται πολύ πέρα από τα άμεσα ανθρώπινα θύματα. Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατες αναλύσεις, η μόλυνση από νάρκες υπονομεύει σχεδόν κάθε πτυχή της βιώσιμης ανάπτυξης. Καθιστά εύφορες γεωργικές εκτάσεις ακατάλληλες για χρήση, διαταράσσει έργα υποδομών και επιβραδύνει την οικονομική αναζωογόνηση.

Αναγνωρίζοντας αυτό το γεγονός, το Αζερμπαϊτζάν προχώρησε σε ένα πρωτοφανές βήμα, χαρακτηρίζοντας την ανθρωπιστική αποναρκοθέτηση ως τον 18ο Εθνικό Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης. Αυτό αντανακλά μια ευρύτερη κατανόηση: χωρίς την εκκαθάριση των ναρκών, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς την οικονομική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική αποκατάσταση ή την κοινωνική σταθερότητα.

Παρά το μέγεθος της πρόκλησης, το Αζερμπαϊτζάν έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο. Από το 2020, σχεδόν το ένα τέταρτο των μολυσμένων εκτάσεων έχει καθαριστεί, με δεκάδες χιλιάδες νάρκες και μη εκραγέντα πυρομαχικά να έχουν εξουδετερωθεί με ασφάλεια. Ωστόσο, η διαδικασία παραμένει αργή, δαπανηρή και επικίνδυνη—ιδίως λόγω της απουσίας ακριβών χαρτών ναρκοπεδίων.

Μια Περιβαλλοντική Έκτακτη Ανάγκη

Συχνά παραβλέπεται το περιβαλλοντικό κόστος των ναρκών. Οι εκρήξεις και η υπολειμματική μόλυνση καταστρέφουν σοβαρά τη σύσταση του εδάφους, μολύνουν υδάτινους πόρους και καταστρέφουν οικοσυστήματα. Στις απελευθερωμένες περιοχές του Αζερμπαϊτζάν, άλλοτε ακμάζοντα τοπία έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, με μολυσμένες πηγές νερού και διαταραγμένους γεωργικούς κύκλους.

Η γη που παραμένει αχρησιμοποίητη λόγω της παρουσίας ναρκών είναι ευάλωτη στη διάβρωση και την υποβάθμιση, επιδεινώνοντας περαιτέρω τις περιβαλλοντικές προκλήσεις. Υπό αυτή την έννοια, οι νάρκες αποτελούν όχι μόνο ανθρωπιστικό και ζήτημα ασφάλειας, αλλά και μια μακροπρόθεσμη οικολογική κρίση.

Έκκληση για Ενισχυμένη Διεθνή Συμμετοχή

Παρά το μέγεθος του προβλήματος, η διεθνής υποστήριξη για τις προσπάθειες αποναρκοθέτησης στο Αζερμπαϊτζάν παραμένει περιορισμένη. Η συντριπτική πλειονότητα των πόρων για την εκκαθάριση ναρκών έχει κινητοποιηθεί σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, η κλίμακα και η επείγουσα φύση του ζητήματος απαιτούν ευρύτερη διεθνή εμπλοκή.

Η δράση κατά των ναρκών αποτελεί κοινή ανθρωπιστική ευθύνη. Καθώς οι συγκρούσεις συνεχίζουν να αφήνουν πίσω τους θανατηφόρα κατάλοιπα σε διάφορα μέρη του κόσμου, το Αζερμπαϊτζάν επιδιώκει επίσης να συμβάλει διεθνώς, μοιράζοντας την εμπειρία του και υποστηρίζοντας προσπάθειες αποναρκοθέτησης σε άλλες χώρες.

Με αφορμή τη φετινή Διεθνή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τις Νάρκες, το μήνυμα είναι σαφές: η αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκών δεν αφορά μόνο την εκκαθάριση της γης—αφορά την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας, τη διευκόλυνση της επιστροφής, την προστασία του περιβάλλοντος και την οικοδόμηση ενός βιώσιμου μέλλοντος.

Η τραγωδία των ναρκών βρίσκεται στη σιωπή τους. Κρυμμένες κάτω από το έδαφος, παραμένουν εκεί—αδιάκριτες και διαρκείς. Για το Αζερμπαϊτζάν, αποτελούν μία από τις πιο πιεστικές προκλήσεις της μετασυγκρουσιακής περιόδου.

Καθώς τιμούμε την 4η Απριλίου, είναι απαραίτητο να επαναβεβαιώσουμε τη συλλογική μας δέσμευση για έναν κόσμο χωρίς νάρκες. Ο δρόμος προς την ειρήνη και την ανάπτυξη ξεκινά από το ασφαλές έδαφος κάτω από τα πόδια μας. Η εκκαθάριση αυτού του δρόμου απαιτεί όχι μόνο εθνική αποφασιστικότητα, αλλά και ουσιαστική διεθνή αλληλεγγύη.

Η διεθνής κοινότητα οφείλει να ενισχύσει τη συνεργασία, να αυξήσει την ευαισθητοποίηση και να στηρίξει τις προσπάθειες ανθρωπιστικής αποναρκοθέτησης—ώστε να μη χαθούν άλλες ζωές και να μη μείνουν άλλα μέλλοντα σε αναμονή.

Η Amina Zalova είναι διπλωμάτης της Πρεσβείας του Αζερμπαϊτζάν στην Ελλάδα