Υποκρισία και Αυταρέσκεια στον Δημόσιο Βίο Του Σπύρου Άνδρεϊτς

Στον δημόσιο βίο, όπου η αλήθεια, η σεμνότητα και η ανιδιοτέλεια θα έπρεπε να αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αξίες, συχνά συναντούμε φαινόμενα που, αντί να εμπνέουν, προκαλούν αγανάκτηση και αποστροφή. Πρόκειται για πράξεις πολιτικών και σοφολογιότατων που φανερώνουν υποκρισία και αυταρέσκεια. Όσο κι αν επιχειρούν να ντυθούν με τον μανδύα της σοβαρότητας, τα φαινόμενα αυτά παραμένουν κραυγαλέα παραδείγματα προς αποφυγή.

Οι Όψιμοι Επικριτές της Πολιτικής

Είναι ένα αξιοθρήνητο φαινόμενο: κάποιοι πολιτικοί, και των δύο φύλων, αφού θήτευσαν επί πολλά χρόνια σε θέσεις χρυσοπληρωμένης εξουσίας, εμφανίζονται ξαφνικά, μόλις χάσουν τα προνόμιά τους, ως οι πιο αυστηροί επικριτές των θεσμών που υπηρέτησαν. Ενώ κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας τους τηρούσαν σιγήν ιχθύος ή ακόμα και συναινούσαν σε αμφιλεγόμενες αποφάσεις, με την απώλεια του αξιώματός τους ανακαλύπτουν ξαφνικά τραγικά λάθη, καταφανείς αδυναμίες και εξόφθαλμες παραλείψεις ακριβώς στην έως λίαν προσφάτως περιοχή της ευθύνης τους. Αυτή η ξαφνική μεταστροφή φανερώνει όχι αγάπη για την αλήθεια βέβαια, αλλά πικρόχολο άχτι και  συναισθήματα μνησικακίας για την προσωπική απώλεια ισχύος.

Φαίνεται να έχουν ξεχάσει ότι η ιδιαίτερη κουλτούρα την οποία εκπροσωπούσαν, η κουλτούρα, δηλαδή,  της ανούσιας πασαρέλας, της υπεροπτικής επίδειξης, της φιγουρατζίδικης διασκέδασης και του «να καλοπερνάμε πλήττοντας με αγέρωχο υφάκι και χάρη», η κουλτούρα της αισθηματικής λογοτεχνίας της κρεβατοκάμαρας, των κυριών των νεόπλουτων προαστίων και της μεταμοντέρνας διανοητικής αλχημείας, Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΧΤΕΡΟΥ ΤΙΠΟΤΑ ΠΝΕΕΙ ΤΑ ΛΟΙΣΘΙΑ. Οι σημερινοί άνθρωποι αρχίζουν να βγαίνουν από το επίχρυσο κουκούλι των ψευδαισθήσεων, διασταυρώνουν τα βλέμματά τους και ανακαλύπτουν κοινές αγωνίες απέναντι σε μια αμείλικτη πραγματικότητα από την οποία δεν μπορούν πια να κρυφτούν.

Η κοινωνία οφείλει να διαβάζει πίσω από τέτοιες συμπεριφορές. Όταν οι φωνές της κριτικής αντηχούν μόνο μετά την απώλεια της εξουσίας, τότε δεν πρόκειται για φωνές ευθύνης, αλλά αντίθετα για ηχώ αναξιοπρέπειας και πληγωμένου εγωκεντρισμού. Ο αληθινά υπεύθυνος πολιτικός έχει το θάρρος να μιλά και να πράττει με την ίδια συνέπεια είτε κατέχει αξίωμα είτε όχι. Όποιος σιωπά όταν απολαμβάνει τιμές και όταν τις χάνει επιτίθεται, δείχνει ότι το κίνητρό του δεν είναι η πρόοδος του τόπου, αλλά το προσωπικό του συμφέρον.

Οι Αυτάρεσκες Φιγούρες Του «Πνευματικού» Παλκοσένικου

Ανάλογα φαινόμενα συναντούμε και σε ένα αξιοσημείωτο κομμάτι του χώρου των γραμμάτων. Ορισμένοι επίδοξοι συγγραφείς ή ποιητές, ακόμη κι αν παραμένουν περίπου άγνωστοι στο ευρύ κοινό, σπεύδουν να διοργανώσουν εκδηλώσεις που τους παρουσιάζουν ως «πρωτοστάτες του πνεύματος». Συχνά μάλιστα φροντίζουν οι ίδιοι για τη δημοσίευση εγκωμιαστικών άρθρων που τους αναδεικνύουν ως διεθνώς πολυβραβευμένους δημιουργούς, χωρίς όμως να μπορεί κανείς να διαπιστώσει την πραγματική βαρύτητα αυτών των διακρίσεων.

Η εικόνα του δημιουργού που στήνει μόνος του ανδριάντες στη φήμη του είναι, κατά βάθος, θλιβερή και αξιολύπητη. Η αυθεντική τέχνη δεν χρειάζεται φτιασίδια ούτε ωραιοπαθή διαφήμιση. Η αξία ενός λογοτεχνικού έργου αποδεικνύεται από το βαθμό του γλωσσικού του αισθήματος, από  την ειλικρίνεια του λόγου του και από την γνήσια και διαχρονική απήχηση που βρίσκει στις ψυχές των ανθρώπων, όχι από βαρύγδουπα και πομπώδη δελτία τύπου ή από αμφίβολες τιμητικές διακρίσεις. Η αυτολατρεία μπορεί πρόσκαιρα να δημιουργήσει εντυπώσεις στους ακάτεχους, αλλά μακροπρόθεσμα καταστρέφει τον ίδιο τον δημιουργό και ευτελίζει το πνευματικό έργο.

Η Κοινή Ρίζα: Έλλειψη Σεμνότητας

Τόσο στον χώρο της πολιτικής όσο και στην περιοχή του πνεύματος, η υποκρισία και η αυταρέσκεια έχουν κοινή αφετηρία: την απουσία σεμνότητας. Η σεμνότητα είναι το μέτρο που προστατεύει τον άνθρωπο από την ύβρη, είναι το αντίβαρο που συγκρατεί την εξουσία και τη δημιουργία μέσα στα όρια της ευθύνης. Ο πολιτικός χωρίς σεμνότητα θεωρεί τον εαυτό του ιδιοκτήτη της εξουσίας, κι όταν την χάσει, σπεύδει να την κατακεραυνώσει. Ο δήθεν «πνευματικός» άνθρωπος που στερείται σεμνότητας θεωρεί το έργο του μοναδικό, άφταστο και απαράμιλλο, κι όταν δεν αναγνωρίζεται όπως ενδεχομένως θα ήθελε, κατασκευάζει μόνος του τιμές και βραβεία σε πανηγυριώτικες συνάξεις.

Η απουσία ευπρέπειας οδηγεί τελικά σε πλήρη γελοιοποίηση. Ο υποκριτής πολιτικός χάνει την αξιοπιστία του και γίνεται αντικείμενο ειρωνείας. Ο αυτάρεσκος και ναρκισσευόμενος συγγραφέας χάνει την επαφή με το «νοήμον κοινόν» και μένει μόνος με τα ψεύτικα στεφάνια του. Και στις δύο περιπτώσεις, η κοινωνία πληγώνεται: από τη μια, γιατί απογοητεύεται από τους θεσμούς, κι από την άλλη, γιατί μαθαίνει να συγχέει το αληθινό με το φτιαχτό, το ουσιαστικό με το επίπλαστο.

Η Ευθύνη της Κοινωνίας

Δεν αρκεί όμως να καταδικάζουμε τους υποκριτές και τους ναρκισσευόμενους. Χρειάζεται και η κοινωνία να πάψει να τους χειροκροτεί. Όσο οι πολίτες δέχονται αδιαμαρτύρητα τους όψιμους επικριτές ή εξυψώνουν τους κίβδηλους «κολοσσούς» των γραμμάτων, τόσο αναπαράγεται ο φαύλος κύκλος. Η αλλαγή απαιτεί κριτικό πνεύμα, διάθεση για αναζήτηση της αλήθειας και το θάρρος να στηρίζουμε τους πραγματικά σεμνούς και άξιους.

Οι πολιτικοί που πράττουν με συνέπεια, με δημιουργικό όραμα και χωρίς υστεροβουλία, ακόμη κι όταν αυτό δεν είναι εύκολο, αξίζουν την εμπιστοσύνη μας. Οι δημιουργοί που αφοσιώνονται στο έργο τους και αφήνουν τους άλλους να το κρίνουν, χωρίς να επιδιώκουν φτιαχτές, μέσα από κλειστές λέσχες, διακρίσεις, αξίζουν την αναγνώρισή μας. Είναι χρέος της κοινωνίας να ξεχωρίζει τους πρώτους από τους δεύτερους, για να μπορεί να προχωρά με ελπίδα, χωρίς να πνίγεται στη θάλασσα της υποκρισίας και της αυταρέσκειας.

Η εποχή μας, γεμάτη προκλήσεις και αβεβαιότητες, δεν αντέχει άλλες μάσκες δηθενιάς και περιαυτολογίας. Χρειάζεται πολιτικούς που μιλούν με ειλικρίνεια σε κάθε περίσταση και πνευματικούς ανθρώπους που δημιουργούν με αφοσίωση και ταπεινοφροσύνη. Η υποκρισία και η αχαλίνωτη ματαιοδοξία είναι καρκινώματα του δημόσιου βίου. Γι’ αυτό και πρέπει να στηλιτεύονται με αυστηρότητα, ώστε να μην γίνουν παραδείγματα για μίμηση.

Η αληθινή πρόοδος θεμελιώνεται πάνω στην αλήθεια και την ευπρέπεια. Μόνον έτσι ο δημόσιος βίος θα ξανακερδίσει την αξιοπιστία του και το πνεύμα θα αναδειχθεί στο ύψος που του αξίζει. Όσο ανεχόμαστε τον υποκρισία και την αυταρέσκεια, θα ζούμε σε έναν κόσμο γενικευμένης εθελοτυφλίας· όσο τις απορρίπτουμε και επιβραβεύουμε την ταπεινοφροσύνη, θα χτίζουμε έναν κόσμο πιο ανθρώπινο, αισθητικά ωραιότερο και πιο δίκαιο.