Οι «εμμονικοί κύκλοι» και η Ελλάδα που εξακολουθούν να μην βλέπουν Γράφει ο Κώστας Χ. Βασιλάκης

Υπάρχει μια σχολή σκέψης που κάθε φορά που η Ελλάδα «ανεβαίνει σκαλοπάτι» διεθνώς, σπεύδει να το υποβαθμίσει: «λάθος συμμαχίες», «διπλωματικές ήττες», «αποτυχίες». Οι ίδιοι «εμμονικοί κύκλοι» προτείνουν μια θαυματουργή συνταγή: δηλωμένη ουδετερότητα, απομάκρυνση από τους παραδοσιακούς μας εταίρους, επιλεκτική ανοχή σε εισβολές—και, κατά βάθος, μια ανομολόγητη προσδοκία προσέγγισης με τη Μόσχα. Η πραγματικότητα το 2025 λέει άλλα.

Η «ουδετερότητα» ως άλλοθι αδυναμίας

Η Ελλάδα, χώρα-μέλος ΕΕ και ΝΑΤΟ, με ζωντανή μνήμη της εισβολής και κατοχής στην Κύπρο, δεν έχει την πολυτέλεια μιας «ουδετερότητας τύπου Πόντιου Πιλάτου». Η διεθνής κοινότητα έχει καταγράψει ρητά την ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας με αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (141 ψήφοι υπέρ την 2 Μαρτίου 2022). Το να κάνεις ότι δεν βλέπεις, δεν είναι «γέφυρα διαμεσολάβησης», είναι αυτοακύρωση της δικής σου επιχειρηματολογίας όταν ζητάς σεβασμό δικαίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Ελλάδα στοιχίζεται με το διεθνές δίκαιο όχι από «δογματισμό», αλλά επειδή αυτό υπηρετεί το εθνικό της συμφέρον: χωρίς καθαρή θέση απέναντι σε εισβολές και τετελεσμένα, πώς ακριβώς θα στηριχθεί το επιχείρημα κατά της καταπάτησης του διεθνούς δικαίου στην κυπριακή ΑΟΖ ή στο Αιγαίο;

Οι «χαμένες» συμμαχίες που αποδίδουν

Ακούμε ότι η αμυντική σύμπραξη με τη Γαλλία είναι… «ριψοκίνδυνη», «ασαφής» ή «ανώφελη». Μόνο που η συμφωνία του 2021 περιλαμβάνει ανεπιφύλακτη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, κατά το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ—κάτι που πολλοί αναλυτές παρομοιάζουν με το πνεύμα του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Δεν πρόκειται για «σλόγκαν», αλλά για συμφωνία που πέρασε από το ελληνικό Κοινοβούλιο και συνοδεύτηκε από ουσιαστική αναβάθμιση ναυτικών/αεροπορικών δυνατοτήτων.

Το ίδιο και με το Ισραήλ: η δημιουργία του Διεθνούς Κέντρου Εκπαίδευσης Πτήσεων στην Καλαμάτα δεν είναι «παραχώρηση εθνικού εδάφους», αλλά επένδυση 22ετίας σε τεχνογνωσία και διαλειτουργικότητα, με σύμβαση περίπου €1,375–1,7 δισ. για προσομοιωτές, εκπαιδευτικά αεροσκάφη M-346, αναβάθμιση των T-6 και εκπαιδευτικές ώρες που προσελκύουν και τρίτες χώρες. Πρόκειται για αναβάθμιση της ελληνικής αεροπορικής εκπαίδευσης που δημιουργεί προστιθέμενη αξία και δικτυώσεις.

Όσο για την κατηγορία ότι «η Ελλάδα εκτίθεται λόγω Ισραήλ»: η χώρα μπορεί να συνεργάζεται αμυντικά και τεχνολογικά, ενώ ταυτόχρονα να διατηρεί καθαρές θέσεις υπέρ του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η εξωτερική πολιτική δεν είναι «διαζύγιο ή γάμος», είναι χαρτοφυλάκιο εργαλείων. Και όταν κοιτάς το σκληρό ενεργειακό και αμυντικό ισοζύγιο της Ανατολικής Μεσογείου, αυτά τα εργαλεία μετράνε.

Αλεξανδρούπολη: από «άγνωστο λιμάνι» σε κόμβο αποτροπής

Ένας από τους λόγους που ορισμένοι μας «μετράνε» λάθος, είναι ότι επιμένουν να κοιτούν την Ελλάδα του 2000 με τα γυαλιά του 2025. Η Αλεξανδρούπολη είναι πια κρίσιμος κρίκος για τις ροές δυνάμεων/υλικού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ και τη Μαύρη Θάλασσα. Think tanks και δυτικές κυβερνήσεις τη χαρακτηρίζουν «ζωτικής» σημασίας υποδομή μετά το 2022, με οδικές/σιδηροδρομικές συνδέσεις βόρεια που παρακάμπτουν στενά και κορεσμένες θαλάσσιες οδούς. Αυτό δεν είναι «γραφικότητα·» είναι γεωπολιτικό κεφάλαιο.

Η «ρωσόφιλη εναλλακτική» δεν υπάρχει στον πραγματικό χάρτη

Το αφήγημα «να είμαστε πιο κοντά στη Ρωσία» μοιάζει απλό—μέχρι να κοιτάξεις τον χάρτη. Η Μόσχα έχει αναπτύξει μια βαθιά σχέση αλληλεξάρτησης με την Άγκυρα: από την προμήθεια S-400 (που προκάλεσε κρίση στην ίδια τη Συμμαχία), μέχρι τον αγωγό TurkStream που συνεχίζει να διοχετεύει ρωσικό αέριο στην Ευρώπη, και το πυρηνικό εργοστάσιο στο Άκκουγιου, που κατασκευάζεται/χρηματοδοτείται από τη Rosatom με μοντέλο build-own-operate, δηλαδή ρωσική ιδιοκτησία/έλεγχος. Αυτές δεν είναι «λεπτομέρειες», είναι σκληρά δεδομένα συμμαχιών και εξαρτήσεων της Τουρκίας με τη Ρωσία.

Μάλιστα, παρά τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, ο TurkStream παραμένει ένας από τους ελάχιστους εν λειτουργία διαύλους προς κράτη της Κεντρικής/Ανατολικής Ευρώπης—απόδειξη ότι η Άγκυρα διατηρεί μοχλούς επιρροής ως ενεργειακός κόμβος της Μόσχας. Αυτός είναι ο «εναλλακτικός άξονας» που υποτίθεται θα ευνοούσε την Ελλάδα;

«Μειώνουμε την άμυνά μας» ή χτίζουμε δίκτυα ασφαλείας;

Άλλο κουρασμένο επιχείρημα είναι η «αποδυνάμωση» λόγω διεθνών συνεισφορών. Παράδειγμα η αποστολή συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία από το 2021 για την προστασία κρίσιμων υποδομών. Σήμερα, με τη συνεχιζόμενη απειλή drones/πυραύλων από Χούθι, το Ριάντ ζητά επίσημα την παράταση της ελληνικής αποστολής—ένδειξη αξιοπιστίας και διπλωματικού κεφαλαίου για την Αθήνα στον Κόλπο, την ώρα που η ναυτιλία μας δραστηριοποιείται εντατικά εκεί. Η διεθνής παρουσία δεν είναι «τρύπα στην άμυνα»· είναι επένδυση σε δεσμούς ασφάλειας και πολιτικής επιρροής.

Η πολυδιάστατη Ελλάδα ενοχλεί—γι’ αυτό και στοχοποιείται

Η Ελλάδα δεν «απουσιάζει» από Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική και Βαλκάνια. Αντιθέτως, συμμετέχει σε πλέγματα συνεργασιών που πρακτικά αλλάζουν τα δεδομένα: τριμερείς/τετραμερείς με Κύπρο–Ισραήλ–Αίγυπτο, διασυνδετήριες υποδομές ενέργειας, αναβαθμισμένες σχέσεις με χώρες του Κόλπου. Δεν είναι τυχαίο που η Άγκυρα αντιδρά επιθετικά σε ηλεκτρικές/ενεργειακές διασυνδέσεις που μειώνουν την ενεργειακή απομόνωση και ενισχύουν τον περιφερειακό ρόλο της Ελλάδας.

«Λιγότεροι διπλωμάτες»; Περισσότερη επιρροή

Ναι, το ελληνικό διπλωματικό σώμα χρειάζεται ενίσχυση σε προσωπικό/πόρους—όπως και άλλες δημόσιες δομές. Αλλά η ισχύς δεν μετριέται γραμμικά με κεφαλές. Μετριέται από τη θέση σου στα κέντρα αποφάσεων ΕΕ/ΝΑΤΟ, από την ικανότητα να «κουμπώνεις» σε δίκτυα ασφάλειας/ενέργειας/τεχνολογίας και να μετατρέπεις λιμάνια, βάσεις, καλώδια και αγωγούς σε μοχλούς επιρροής. Εκεί, η Ελλάδα του 2025 παίζει σε τελείως άλλη κατηγορία σε σχέση με πριν από μια δεκαετία—και αυτό καταγράφεται ρητά σε διεθνείς αναλύσεις για την Ανατολική Μεσόγειο και την ανατολική πτέρυγα.

Η αλήθεια πίσω από το «όλα στραβά»

Όταν κάποιοι επιμένουν να βλέπουν «παντού αποτυχίες», συνήθως έχουν προαποφασίσει τον μύθο τους. Έτσι, βαφτίζουν «ήττα» μια ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής με πυρηνική δύναμη της ΕΕ· «σφάλμα» ένα διεθνές κέντρο εκπαίδευσης που προσελκύει συμμάχους και αναβαθμίζει την ΠΑ· «επικινδυνότητα» μια πόλη-λιμάνι που έγινε στρατηγικός κόμβος για τη Συμμαχία· και «πρόκληση» μια αμυντική συνεισφορά που ενισχύει δεσμούς με κρίσιμους εταίρους στον Κόλπο. Το να τα απορρίπτεις όλα αυτά δεν είναι «ριζοσπαστική κριτική». Είναι πολιτική μυωπία.

Και κάτι ακόμη: οι ίδιοι «εμμονικοί κύκλοι» αποσιωπούν ότι η εναλλακτική που προκρίνουν—περισσότερη «κατανόηση» προς τη Μόσχα—συμπίπτει με τα πιο σκληρά ερείσματα της Άγκυρας: S-400, αγωγοί, πυρηνική μονάδα, ενεργειακές ροές. Με τέτοια «γεφύρωση», ποιος κερδίζει πραγματικά; Η Αθήνα ή η Άγκυρα;

Συμπέρασμα: Το εκτόπισμα δεν χαρίζεται—χτίζεται

Η Ελλάδα του 2025 δεν «μικραίνει» διπλωματικά. Αντιθέτως, χτίζει εκτόπισμα με συγκεκριμένα, μετρήσιμα στοιχεία: ρήτρες αμοιβαίας άμυνας με Παρίσι, κέντρο αεροπορικής εκπαίδευσης που ανοίγει πόρτες και αναβαθμίζει δυνατότητες, λιμάνια/διαδρόμους που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την ανατολική πτέρυγα, ενεργειακές/ηλεκτρικές διασυνδέσεις που αλλάζουν συσχετισμούς. Αυτό είναι που ενοχλεί: μια Ελλάδα που δεν βολεύεται στον ρόλο του «παρατηρητή», αλλά γίνεται πυλώνας σταθερότητας και κόμβος δικτύων. Κάποιοι θα συνεχίσουν να τη δυσφημούν—από συνήθεια, από ιδεοληψία ή από προσκόλληση σε άλλους πόλους ισχύος. Αλλά οι αριθμοί, οι συμφωνίες και οι υποδομές μιλούν από μόνες τους. Στις σημερινές διεθνείς σχέσεις με δεδομένο πλέον τον άγριο αναθεωρητισμό της εποχής ανήθικη είναι κάθε ενέργεια που ζημιώνει καίρια το εθνικό συμφέρον.

Το δίλημμα είναι απλό: Μια Ελλάδα κλεισμένη στην αυτάρεσκη «ουδετερότητα» της αδράνειας, ή μια Ελλάδα που συμμετέχει, διασυνδέεται και—ναι—παίρνει ρίσκα με τους συμμάχους της. Το δεύτερο είναι δύσκολο. Είναι όμως το μόνο που φέρνει πραγματική ισχύ. Και γι’ αυτό, όσοι βλέπουν παντού «αρνητικά», στο τέλος απλώς μένουν θεατές της πραγματικότητας που διαμορφώνεται χωρίς αυτούς.