Αυτό που μένει… Γράφει ο Σπύρος Ρίκος

Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν από τη ζωή μας.
Και υπάρχουν άνθρωποι που, χωρίς να το καταλάβουμε, γίνονται μέρος της ίδιας της ζωής μας.

Για 35 χρόνια, ένας φίλος και συνεργάτης μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από έναν άνθρωπο που συναντάς καθημερινά. Γίνεται η φωνή στην άλλη άκρη του τηλεφώνου, η γνώμη που ζητάς χωρίς να το πολυσκεφτείς, η συμβουλή που ξέρεις ότι θα ακούσεις ακόμη κι αν δεν την έχεις ζητήσει. Γίνεται η παρουσία που θεωρείς δεδομένη.

Και ίσως εκεί κρύβεται ένα από τα πιο παράξενα πράγματα στις ανθρώπινες σχέσεις:
τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή μας συχνά τα συνηθίζουμε.

Συνηθίζουμε έναν άνθρωπο.
Συνηθίζουμε να τον βλέπουμε, να του μιλάμε, να διαφωνούμε μαζί του, να γελάμε μαζί του. Συνηθίζουμε ακόμη και τα μικρά του πειράγματα.

Και ήταν πολλά αυτά τα πειράγματα.

Ιδιαίτερα όταν ο ΠΑΟΚ αποφάσιζε να μας δοκιμάσει. Τότε υπήρχε πάντα εκείνο το κομψό, προσεκτικά δοσολογημένο σχόλιο. Όχι τόσο ώστε να με κάνει να νευριάσω περισσότερο, αλλά αρκετό για να μου θυμίσει ότι, πέρα από το ποδόσφαιρο, υπήρχε και η ζωή. Και συνήθως, μετά από λίγο, μπορούσαμε να περάσουμε από τον ΠΑΟΚ στη δουλειά, από το αστείο σε μια σοβαρή συζήτηση, από το πείραγμα σε μια συμβουλή.

Έτσι χτίζονται, τελικά, οι μεγάλες σχέσεις.

Όχι με μεγάλες στιγμές μόνο.
Αλλά με χιλιάδες μικρές.

Με μια κουβέντα στο τηλέφωνο. Με μια διαφωνία. Με μια απόφαση που συζητήθηκε. Με μια συμβουλή. Με ένα αστείο. Με μια σιωπή. Με εκείνη τη σιγουριά ότι, ό,τι κι αν συμβεί, ο άλλος είναι εκεί.

Και μετά έρχεται η απουσία.

Και τότε όλα αυτά που θεωρούσες καθημερινά αποκτούν ξαφνικά άλλο βάρος.

Η θέση που μένει άδεια.
Το τηλέφωνο που δεν θα χτυπήσει με τον ίδιο τρόπο.
Η κουβέντα που δεν θα γίνει.
Η γνώμη που δεν θα ακουστεί.
Το πείραγμα που, όσο κι αν κάποτε σε εκνεύριζε, τώρα θα ήθελες να το ακούσεις ξανά.

Ίσως γι’ αυτό η απώλεια ενός ανθρώπου που έζησε τόσο βαθιά μέσα στην καθημερινότητά σου δεν μπορεί πραγματικά να γίνει κατανοητή.

Μπορείς να ξέρεις τι συνέβη.
Μπορείς να το αποδεχθείς ως γεγονός.
Μπορείς να συνεχίσεις τη ζωή σου.

Αλλά άλλο είναι να ξέρεις ότι κάποιος έφυγε και άλλο να καταλάβεις ότι δεν θα ξαναγυρίσει.

Το μυαλό το γνωρίζει.

Η καρδιά, όμως, χρειάζεται τον δικό της χρόνο — και ίσως να μην το καταφέρει ποτέ εντελώς.

Γιατί όταν ένας άνθρωπος έχει υπάρξει δίπλα σου για 35 χρόνια, δεν είναι εύκολο να τον τοποθετήσεις απλώς στο παρελθόν. Είναι μέσα στις αναμνήσεις σου, αλλά είναι και μέσα στις συνήθειές σου. Στον τρόπο που σκέφτεσαι. Στις αποφάσεις που πήρες. Στις κουβέντες που θυμάσαι. Στα πράγματα που έμαθες.

Και τότε καταλαβαίνεις κάτι ακόμη:

Η αξία μιας ανθρώπινης σχέσης δεν μετριέται μόνο από τις μεγάλες στιγμές της. Μετριέται από το πόσο φυσικά έγινε μέρος της ζωής μας.

Μπορεί μια φιλία να γίνει καθημερινότητα.
Μπορεί μια συνεργασία να γίνει ρουτίνα.
Μπορεί η παρουσία ενός ανθρώπου να θεωρηθεί αυτονόητη.

Μόνο που τίποτα από αυτά δεν ήταν αυτονόητο.

Ήταν δώρο.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο μάθημα που αφήνει πίσω της μια τέτοια απώλεια: ότι οι άνθρωποι που θεωρούμε πως θα είναι πάντα εκεί είναι ακριβώς εκείνοι που, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του ποιοι είμαστε.

Τριάντα πέντε χρόνια φιλίας και συνεργασίας δεν χωρούν σε λίγες λέξεις.

Χωρούν όμως σε μια σειρά από μικρές εικόνες που μένουν.

Σε μια συζήτηση.
Σε μια συμβουλή.
Σε ένα γέλιο.
Σε μια διαφωνία.
Σε ένα πείραγμα για τον ΠΑΟΚ.
Σε μια δύσκολη επαγγελματική στιγμή.
Σε μια απλή, καθημερινή στιγμή που τότε δεν φαινόταν σημαντική.

Και τώρα είναι όλες σημαντικές.

Γιατί αυτό που μένει τελικά από έναν άνθρωπο δεν είναι μόνο αυτά που έκανε.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο μας έκανε να νιώθουμε όταν ήταν μαζί μας.

Και εσύ, φίλε μου, ήσουν για 35 χρόνια ένα κομμάτι αυτής της καθημερινότητας. Ένα κομμάτι που έγινε τόσο οικείο, ώστε δεν φανταζόμασταν τη ζωή χωρίς αυτό.

Γι’ αυτό και σήμερα δεν είναι εύκολο να πούμε «αντίο».

Ίσως γιατί το «αντίο» προϋποθέτει ότι καταλάβαμε την απουσία.

Κι εμείς ακόμη προσπαθούμε να την καταλάβουμε.

Ίσως, λοιπόν, δεν χρειάζεται να πούμε περισσότερα.

Αρκεί να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ.

Για τα 35 χρόνια.
Για τη φιλία.
Για τη συνεργασία.
Για τις κουβέντες και τις συμβουλές.
Για τα γέλια και τα πειράγματα.
Για όλα εκείνα τα καθημερινά που τότε έμοιαζαν απλά και σήμερα έχουν γίνει πολύτιμα.

Και κυρίως, για την ανθρώπινη σχέση που δημιουργήθηκε μέσα σε όλα αυτά.

Γιατί τελικά αυτό είναι που μένει.

Ο άνθρωπος μέσα στον άνθρωπο