Η Ιστορική Ημιμάθεια ως Εργαλείο Προπαγάνδισης: Από τον Μαρξ στον Άιχμαν Γράφει ο Κώστας Χ. Βασιλάκης

Στη σύγχρονη δημόσια συζήτηση, η ιστορία συχνά κακοποιείται από εκείνους που, αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν το παρόν, αναζητούν «βολικές» περικοπές στο παρελθόν. Η πρόσφατη επαναφορά κειμένων που επιστρατεύουν τον Καρλ Μαρξ και τον Άιχμαν σε ένα αλαμπουρνέζικο ιδεολογικό κοκτέιλ, αποτελεί το τέλειο παράδειγμα λογικής πλάνης και ιστορικής λαθροχειρίας.

1. Η Στατιστική Απάτη και ο «Δημοσιογράφος» Μαρξ

Συχνά χρησιμοποιείται μια παράθεση του Μαρξ από την New York Herald Tribune (1854) σχετικά με τον πληθυσμό της Ιερουσαλήμ για να «αποδειχθεί» η εβραϊκή πλειοψηφία στην περιοχή. Εδώ η ημιμάθεια συναντά την πονηριά. Ο Μαρξ το 1854 δεν έγραφε ως δημογράφος, αλλά ως δημοσιογράφος που μετέφερε εκθέσεις προξενείων για το «Ανατολικό Ζήτημα».

Το να χρησιμοποιεί κανείς τα νούμερα μιας συγκεκριμένης πόλης (των Ιεροσολύμων) για να εξάγει συμπεράσματα για μια ολόκληρη επικράτεια είναι σαν να ισχυρίζεται κανείς ότι επειδή στο Βατικανό το 100% είναι Καθολικοί, ολόκληρη η Ιταλία αποτελεί θεοκρατικό κράτος του Πάπα. Η πραγματικότητα είναι ότι στο σύνολο της Παλαιστίνης το 1854, η εβραϊκή μειονότητα ήταν κάτω από το 5%. Η προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων μέσω του Μαρξ καταρρέει από την ίδια την πηγή: ο Μαρξ στο ίδιο άρθρο περιγράφει τους Εβραίους ως την πιο εξαθλιωμένη και καταπιεσμένη κοινωνική ομάδα, που ζούσε από ελεημοσύνες.

Αλλά η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι άλλη: Αν ο Μαρξ θεωρείται «αυθεντία» για το ζήτημα, τότε θα πρέπει να γίνει δεκτό και το έργο του «Για το Εβραϊκό Ζήτημα», όπου προτείνει την πλήρη κατάργηση της εβραϊκής ταυτότητας. Η επιλεκτική χρήση του Μαρξ ως ιστορικού, ενώ παρακάμπτεται ως ιδεολόγος, δεν είναι έρευνα. Είναι επιλεκτική παρουσίαση δεδομένων.

2. Το Ηθικό Ολίσθημα: Άιχμαν και Σιωνισμός

Το πιο εξοργιστικό σημείο της συγκεκριμένης ρητορικής είναι η απόπειρα εξίσωσης του σιωνισμού με τον ναζισμό μέσω της δράσης του Άιχμαν. Ο ισχυρισμός ότι ο Άιχμαν υπήρξε «σιωνιστής» επειδή το 1937 εξέταζε τη μεταφορά Εβραίων στην Παλαιστίνη είναι μια στρέβλωση που αγγίζει τα όρια του ιστορικού αναθεωρητισμού.

Ο ναζισμός επεδίωκε μια Ευρώπη Judenrein (καθαρή από Εβραίους). Το αν αυτό θα γινόταν μέσω εκτόπισης στο Βασίλειο του Κονγκό, στο Σουλτανάτο της Ζανζιβάρης, στην Παλαιστίνη ή στα κρεματόρια, ήταν για τους Ναζί ζήτημα «επιμελητείας». Ο Άιχμαν δεν επισκέφθηκε την Παλαιστίνη από πίστη στο όραμα ενός εβραϊκού κράτους, αλλά ως δεσμοφύλακας που αναζητούσε μια απομακρυσμένη φυλακή για τους κρατούμενους του.

Το να βαφτίζεται ένας άθλιος γενοκτόνος «συνοδοιπόρος» του θύματός του, επειδή και οι δύο κοιτούσαν τον ίδιο χάρτη για εκ διαμέτρου αντίθετους λόγους, αποτελεί λογική παράκρουση. Ο Σιωνισμός ήταν κίνημα εθνικής αυτοδιάθεσης. Ο Ναζισμός ήταν κίνημα εξόντωσης. Η ηθελημένη σύγχυση αυτών των δύο αποτελεί προσπάθεια αφαίρεσης κάθε ηθικής νομιμοποίησης του δικαιώματος των Εβραίων στην αυτοκυβέρνηση.

3. Η Δήλωση Μπάλφουρ και ο Στρατηγικός Αντισημιτισμός

Προβάλλεται συχνά ο ισχυρισμός ότι η Βρετανία στήριξε το εβραϊκό κράτος επειδή η ηγεσία της ήταν αντισημιτική και ήθελε να περιορίσει τη μετανάστευση στο νησί. Αυτό αποτελεί μια ακραίως απλοϊκή ανάγνωση της ιστορίας. Η Βρετανική Αυτοκρατορία δεν λειτουργούσε με βάση τα «αισθήματα», αλλά με βάση τα σκληρά στρατηγικά της συμφέροντα.

Η Δήλωση Μπάλφουρ του 1917 εξυπηρετούσε δύο σαφείς σκοπούς:

1. Τον έλεγχο της στρατηγικής περιοχής κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ μέσω ενός πληθυσμού που θα εξαρτιόταν από τη βρετανική προστασία.
2. Την πίεση προς την εβραϊκή ομογένεια στις ΗΠΑ και τη Ρωσία να στηρίξουν την πολεμική προσπάθεια της Αντάντ στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η παρουσίαση της ίδρυσης του Ισραήλ ως ένα «κόλπο» αντισημιτών, ακυρώνει την προσπάθεια εκατομμυρίων ανθρώπων που πάλεψαν για την επιβίωσή τους. Είναι η κλασική τακτική του να παρουσιάζεται το θύμα ως παθητικό πιόνι των μεγάλων δυνάμεων.

4. Η Υποκρισία της «Κλειστής Πόρτας»

Υπάρχει μια εμφανής αντίφαση όταν καταγγέλλονται οι ΗΠΑ και η Βρετανία για την άρνηση εισόδου σε Εβραίους πρόσφυγες (όπως στην τραγική περίπτωση του πλοίου Saint Louis), ενώ ταυτόχρονα δικαιολογείται η βίαιη αντίδραση στη μετανάστευση προς την Παλαιστίνη.

Αν η άρνηση ασύλου σε κυνηγημένους ανθρώπους είναι έγκλημα, τότε είναι έγκλημα παντού. Δεν μπορεί η ίδια πράξη να θεωρείται «απάνθρωπη» όταν γίνεται στον Ατλαντικό και «νόμιμη άμυνα» όταν γίνεται στη Μεσόγειο. Η ανάγκη των Εβραίων για ένα ασφαλές καταφύγιο δεν ήταν μια ιδεοληψία, αλλά μια άμεση ανάγκη επιβίωσης που προέκυψε ακριβώς επειδή ο υπόλοιπος κόσμος τους έκλεινε αιωνίως την πόρτα.

5. Ο Αντιπερισπασμός των Ευαγγελιστών

Η αναφορά στις θρησκευτικές πεποιθήσεις των Ευαγγελιστών των ΗΠΑ είναι ένας ξεπερασμένος ρητορικός αντιπερισπασμός. Οι εσχατολογικές προφητείες μιας χριστιανικής ομάδας στην Αμερική δεν έχουν καμία σχέση με τη νομική και ιστορική βάση του κράτους του Ισραήλ. Η σύνδεση ενός εθνικού ζητήματος με θρησκευτικούς φανατισμούς τρίτων είναι ένας πανηγυρτζίδικος τρόπος για τη γελοιοποίηση μιας ολόκληρης εθνικής οδοιπορίας στο δρόμο του μαρτυρίου.

Ηθικό Δίδαγμα

Η ιστορία δεν είναι μπουφές ζεστών και κρύων πιάτων για να διαλέγουμε μόνο ό,τι ταιριάζει στις παθιασμένες προκαταλήψεις μας. Οι Εβραίοι δεν επέστρεψαν στην Παλαιστίνη επειδή τους «έστειλε» ο Άιχμαν ή ο Μπάλφουρ. Επέστρεψαν επειδή η ιστορία τους δίδαξε ότι η επιβίωσή τους δεν μπορεί να εξαρτάται από την καλή θέληση των άλλων.

Κάθε προσπάθεια να παρουσιαστεί ο Σιωνισμός ως προϊόν «αντισημιτικής συνωμοσίας» ή να ταυτιστεί με τους δήμιους του Ολοκαυτώματος, δεν αποτελεί ιστορική κριτική, αλλά μια συνειδητή απόπειρα ηθικής απονομιμοποίησης ενός ολόκληρου λαού. Η αλήθεια απαιτεί να διαβάζουμε τον Μαρξ στο σύνολό του, να αναλύουμε τη γεωπολιτική πέρα από τα ξεκρέμαστα στερεότυπα και να σεβόμαστε τη μνήμη των θυμάτων, χωρίς να την εργαλειοποιούμε με μια κουρελού ασύνδετων στοιχείων. Το λιγότερο που μπορεί να συμβεί με την επιλεκτική χρήση των δεδομένων είναι η ιδεολογική ασυνέπεια, η αντιφατική και ασυναφής θεώρηση των πραγμάτων, εν ολίγοις, οι χωρίς συνοχή και νοηματικό κέντρο ανακόλουθοι και ασυνάρτητοι συλλογισμοί.