Η Εθνική Άμυνα και Ο Ακραιφνής Πασιφισμός: Μια Ύπουλη Απειλή Σε Κρίσιμους Καιρούς Του Σπύρου Άνδρεϊτς

Στη σημερινή εποχή, η συζήτηση για την εθνική άμυνα και τον ρόλο των ενόπλων δυνάμεων είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Τα περισσότερα έθνη θεμελιώνουν την ασφάλειά τους στην ύπαρξη ενός ισχυρού στρατού και στην πεποίθηση ότι ο υγιής αμυντικός πατριωτισμός αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την προάσπιση της χώρας. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες πολιτικές και κοινωνικές ομάδες, ιδιαίτερα μεταξύ της νεολαίας, που υιοθετούν μια πασιφιστική στάση, αντιτιθέμενες όχι μόνο στην ύπαρξη στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και στην υποχρέωση των πολιτών να υπερασπιστούν την πατρίδα τους.

Αυτή η τάση, αν και βασίζεται σε αξίες όπως η ειρήνη και η αποφυγή της βίας, συχνά παραβλέπει μια κρισιμότατη παράμετρο: τις ολέθριες συνέπειες μιας ξένης εισβολής και κατοχής. Ο απόλυτος πασιφισμός, η πεποίθηση δηλαδή ότι η χρήση βίας ακόμη και για αμυντικούς σκοπούς είναι πάντα λάθος, μπορεί να αποδειχθεί μια λίαν επικίνδυνη ιδεολογία όταν εφαρμόζεται σε έναν κόσμο όπου οι υπόλοιποι δρώντες δεν μοιράζονται καθόλου μα καθόλου τις ίδιες ειρηνόφιλες αρχές.

Η απόλυτη αφοσίωση στην ειρήνη, ο ολοσχερής πασιφισμός, συχνά παραβλέπει το γεγονός ότι η εθνική ανεξαρτησία είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομούνται όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ανθρωπιστικές αξίες. Όταν ένα έθνος χάνει την κυριαρχία του, δεν χάνει απλά την πολιτική του αυτονομία. Αντίθετα, η κατάλυση της εθνικής ανεξαρτησίας οδηγεί αυτομάτως στην πλήρη εξαφάνιση κάθε έννοιας δικαιώματος και αξιοπρέπειας. Η εξαφάνιση της εθνικής οντότητας ισοδυναμεί με την απώλεια του πλαισίου που προστατεύει τον πολίτη, αφήνοντάς τον απροστάτευτο απέναντι στην τυραννική καταπίεση, τη βία και την ολοκληρωτική άρνηση της ανθρώπινης του υπόστασης από μια ξένη δύναμη κατοχής.

Ο εισβολέας ανεμπόδιστος

Η πρωταρχική αδυναμία του απόλυτου πασιφισμού είναι ότι λειτουργεί μόνο όταν και οι δύο «αντίμαχες» πλευρές το υιοθετούν. Ένα έθνος που αρνείται να υπερασπιστεί τον εαυτό του γίνεται εύκολος στόχος για έναν επιτιθέμενο που δεν έχει ηθικούς ενδοιασμούς. Ένας εισβολέας δεν θα σταματήσει επειδή ο αντίπαλός του αρνείται να πολεμήσει. Αντίθετα, μια τέτοια στάση θα εκληφθεί ως η εύθετη αδυναμία και η λαμπρή ευκαιρία που θα ενθαρρύνει την εισβολή. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα όπου η έλλειψη αμυντικής ικανότητας οδήγησε όχι σε ειρήνη, αλλά σε ταπεινωτική υποδούλωση.

Αξίες όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, και η οικονομική ευημερία, που αποτελούν τον πυρήνα μιας δημοκρατικής κοινωνίας, μπορούν να καταργηθούν εν μια νυκτί από ένα κατοχικό καθεστώς. Η εθνική κυριαρχία, η ικανότητα δηλαδή μιας χώρας να καθορίζει τη μοίρα της, θα ακυρωθεί εντελώς. Το κράτος δικαίου θα αντικατασταθεί από την αυθαιρεσία του κατακτητή, και οι πολίτες θα χάσουν όλα τα δικαιώματά τους.

Η εισβολή των φρικαλεοτήτων

Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η εισβολή δεν αφορά μόνο πολιτικές αλλαγές. Η ιστορία, τόσο η αρχαία όσο και η σύγχρονη, μας διδάσκει ότι η στρατιωτική κατοχή μιας χώρας από εχθρικές δυνάμεις συνοδεύεται αναπόδραστα από φρικτές ανθρωπιστικές καταστροφές. Η έλλειψη αντίστασης δεν οδηγεί αναγκαστικά σε ανεκτικότητα και επιείκεια. Απεναντίας, θα ανοίξει το δρόμο για τη διάπραξη αποτρόπαιων και θανατηφόρων εγκλημάτων, όπως είναι οι μαζικοί βιασμοί, τα βασανιστήρια, οι εκτελέσεις και οι εθνοκαθάρσεις. Ο άμαχος πληθυσμός, που υποτίθεται ότι προστατεύεται από μια πασιφιστική στάση, είναι συνήθως το πρώτο θύμα.

Άρα, η υπεράσπιση της χώρας δεν είναι απλώς μια στρατιωτική υπόθεση. Είναι μια πράξη ηθικής ευθύνης απέναντι στους συμπολίτες μας, στην ιστορία μας, και στο μέλλον μας. Η ετοιμότητα για άμυνα λειτουργεί ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας. Ένας ενδεχόμενος επιτιθέμενος, γνωρίζοντας ότι θα αντιμετωπίσει σοβαρή αντίσταση, είναι πολύ πιθανότερο να επανεξετάσει τα σχέδιά του και να επιλέξει τον δρόμο της διπλωματίας.

Η αποτρεπτική ισχύς δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποδεικνύεται σε καθημερινή βάση μέσω της ύπαρξης ισχυρών ενόπλων δυνάμεων, οι οποίες διατηρούν την ισορροπία δυνάμεων σε γεωπολιτικά ευαίσθητες περιοχές. Χωρίς αυτές, ο κίνδυνος ενός πολέμου αυξάνεται δραματικά, καθώς η επιθετικότητα δεν θα συναντά κανένα ουσιαστικό εμπόδιο.

Η ψυχολογία του πασιφισμού και η γεωπολιτική πραγματικότητα

Γιατί όμως πολλοί νέοι, ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο, τείνουν προς μια τόσο απόλυτα πασιφιστική στάση; Ένας παράγοντας είναι η σχετική σταθερότητα και ευημερία που έχουν βιώσει οι μεταπολεμικές γενιές. Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον πολύχρονης ειρήνης και ασφάλειας, είναι δύσκολο να φανταστούν την ωμή βία και τις συνέπειες μιας εισβολής. Ο πόλεμος για αυτούς είναι μια αόριστη έννοια, μια εικόνα από ταινίες ή ιστορικά ντοκιμαντέρ, όχι μια άμεση, υπαρξιακή απειλή.

Επιπλέον, ο πασιφισμός συχνά προβάλλεται ως μια «ανώτερη» ηθικά επιλογή, μια στάση που ξεπερνά την πρωτόγονη βία και τον εθνικισμό. Αυτό το ιδεολογικό ρεύμα μπορεί να καλλιεργείται ενίοτε και από υστερόβουλους εξωτερικούς παράγοντες, που επιδιώκουν να αποδυναμώσουν την αμυντική συνείδηση των αντιπάλων τους. Η ιδέα ότι η εθνική άμυνα είναι μια ξεπερασμένη έννοια, ότι ο υγιής πατριωτισμός είναι επικίνδυνος, ή ότι οι εθνικός στρατός είναι περιττός, μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας υβριδικού πολέμου. Στόχος είναι ακριβώς να μειωθεί η βούληση για αντίσταση σε μια κοινωνία, κάνοντάς την πιο ευάλωτη σε πιέσεις και απειλές.

Από την άλλη πλευρά, βλέπουμε ότι σε χώρες με αυταρχικά καθεστώτα, η στρατιωτική θητεία και η πατριωτική αγωγή συχνά επιβάλλονται με τεράστια ένταση, μετατρέποντας τα παιδιά και τους νέους σε “ημι-στρατιωτικό προσωπικό” από τα πρώιμα σχολικά τους χρόνια. Αυτή η αντίθεση είναι χαρακτηριστική: ενώ κάποιες απολυταρχικές χώρες καλλιεργούν εντατικά τη στρατιωτική κουλτούρα στον δικό τους πληθυσμό, οι ίδιες προσπαθούν ύπουλα μέσω προπαγάνδας να την αποδομήσουν και να την εξαφανίσουν σε άλλες θεωρούμενες μη φίλιες χώρες, χρησιμοποιώντας βεβαίως κάποιους εντόπιους ιδεολογικά ρομαντικούς πλην όμως χρήσιμους ηλίθιους. Χρήσιμους ηλίθιους, κατά την επιεικέστερη ερμηνεία, αφού συνηγορούν υπέρ της φυγομαχίας απέναντι στο πατριωτικό καθήκον, ενώ υποστηρίζουν μετά μανίας στρατοκρατικά καθεστώτα που δολοφονούν ανενδοίαστα τους πολιτικούς τους αντιπάλους.

Ο κίνδυνος της τυραννικής υποδούλωσης

Μια χώρα που αδιαφορεί για την άμυνά της, ουσιαστικά υπογράφει τη δική της οριστική καταδίκη. Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι το διεθνές δίκαιο και οι διπλωματικές συνθήκες, όσο σημαντικές κι αν είναι, έχουν νόημα μόνο εφόσον υπάρχουν μηχανισμοί επιβολής τους. Σε ένα περιβάλλον όπου η γυμνή ισχύς εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό παράγοντα επικράτησης, η έλλειψη στρατιωτικής αμυντικής ικανότητας ισοδυναμεί με ανοιχτή πρόσκληση για εισβολή των εχθρικών δυνάμεων.

Η αποστρατικοποίηση, για την οποία κάνουν λόγο οι ακραίοι πασιφιστές, δεν θα έφερνε την παγκόσμια ειρήνη. Αντίθετα, θα οδηγούσε πιθανότατα στην επικράτηση των πιο βίαιων και επιθετικών δυνάμεων, οι οποίες θα μπορούσαν να επιβάλουν τη βούλησή τους χωρίς καμία απολύτως αντίσταση. Σε αυτό το σενάριο, η ελευθερία και η δικαιοσύνη θα εξαφανίζονταν, δίνοντας τη θέση τους στην ωμή τυραννία.

Επιμύθιο

Σε έναν κόσμο γεμάτο εντάσεις και αναταραχές, όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες είναι εύθραυστες, η ιδέα ενός απόλυτα πασιφιστικού έθνους παραμένει μια επίφοβη ουτοπία. Ενώ η ειρήνη πρέπει να είναι πάντα ο πρωταρχικός στόχος, η εθνική άμυνα δεν αποτελεί εμπόδιο σε αυτήν, αλλά το στήριγμα και το θεμέλιό της. Ένα έθνος πρέπει να είναι σε θέση να προστατεύσει την εδαφική του ακεραιότητα, τους θεσμούς του και, πάνω απ’ όλα, τη ζωή και την αξιοπρέπεια των πολιτών του. Η παροχή αυτής της προστασίας δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά μια ύψιστη ηθική υποχρέωση, η οποία υπερτερεί της απολύτου αρνήσεως κάθε μορφής βίας. Η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά η ύπαρξη ενός περιβάλλοντος όπου η ελευθερία και η δικαιοσύνη μπορούν να ευδοκιμήσουν με ασφάλεια. Αυτό το περιβάλλον, στην πράξη, χρειάζεται ασφαλώς ισχυρή άμυνα και διαρκή ετοιμότητα υπεράσπισης της πατρίδας.