Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Σωτήρης Λίβας μιλάει για την πιθανότητα ενός γενικευμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή

Πριν λίγες ημέρες δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η Danske Bank, η μεγαλύτερη δανική τράπεζα, διαπιστώνει ότι ο κίνδυνος ενός περιφερειακού πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι υψηλός και συστήνει στους επενδυτές να προετοιμαστούν για το χειρότερο, καθώς η κλιμάκωση είναι πλέον το κύριο σενάριο. 

Σημειώνει δε ότι υπάρχουν πιθανώς δύο λόγοι για τους οποίους δεν έχουμε δει ακόμα την απάντηση στη δολοφονία του Χανίγια  στην Τεχεράνη:

Πρώτον, φαίνεται ότι Ιρανοί ηγέτες δεν έχουν συμφωνήσει ακόμα για το πώς να απαντήσουν. 

Δεύτερον, έχει καταβληθεί τεράστια διπλωματική προσπάθεια για να αποφευχθεί ένας πλήρης περιφερειακός πόλεμος στη Μέση Ανατολή. 

Μάλιστα στηρίζει την άποψη της στην  προειδοποίηση Αμερικανών αξιωματούχων, στις 12 Αυγούστου, ότι το Ιράν πιθανότατα θα πραγματοποιήσει μεγάλης κλίμακας, συντονισμένη επίθεση στο Ισραήλ τις επόμενες ημέρες, μεγαλύτερη από την επίθεση του Απριλίου και αυτή τη φορά, αναμένεται να γίνει σε «δύο κύματα». 

Επίσης στο γεγονός ότι η Χεζμπολάχ αναμένεται να συμπράξει με το Ιράν, το οποίο υποστηρίζει μαχητικές ομάδες στη Συρία και το Ιράκ, και τα δύο σε μικρότερη απόσταση χτυπήματος από το Ισραήλ και στο γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει νέα όπλα, συμπεριλαμβανομένων πολεμικών πλοίων και ενός υποβρυχίου, στην περιοχή, σε ένα μήνυμα ότι υποστήριξή τους προς το Ισραήλ παραμένει ακλόνητη.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο καθώς οι ανησυχίες φουντώνουν οι «Επισημάνσεις της Κυριακής» ζήτησαν από τον καθηγητή Διεθνών Σχέσεων του ΤΞΓΜΔ του Ιονίου Πανεπιστημίου Σωτήριο Λίβα να  μας μεταφέρει τη δική του άποψη για την πιθανότητα ενός επερχόμενου γενικευμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Κε Λίβα, η απάντηση στη δολοφονία του ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια στην Τεχεράνη δεν έχει έρθει ακόμα, παρά τις διαβεβαιώσεις του  ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ ότι η τιμωρία του Ισραήλ θα είναι αυστηρή κι ότι η εκδίκηση είναι καθήκον τους. Η ανησυχία είναι γενικευμένη στον κόσμο και καθώς ο καιρός περνά εντείνεται. Δηλώσεις αξιωματούχων και δημοσιεύματα συνηγορούν σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας και ανησυχίας. 

Ποια είναι η δική σας άποψη για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή; Πόσο κοντά   βρισκόμαστε σε έναν γενικευμένο πόλεμο στην περιοχή; 

« Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι εδώ και αρκετούς μήνες διεξάγεται ένας αρκετά γενικευμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με πολεμικά μέτωπα στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, το νότιο Λίβανο και την Υεμένη. Τουλάχιστον αυτό ισχυρίζονται οι ίδιοι οι Ισραηλινοί. 

Από την άλλη μεριά, προβλέψεις σχετικά με τη γενίκευση του πολέμου σε όλη την εγγύτερη περιοχή μας εξαιτίας της επικείμενης/ προβλεπόμενης απάντησης του Ιράν παραβλέπουν, κατά την άποψή μου, τα ακόλουθα:

• Το Ιράν θα απαντήσει – αλλά με έναν τρόπο που δεν θα το εκθέτει σε τεράστιους κινδύνους ανοιχτής και γενικευμένης σύγκρουσης με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, ενώ συγχρόνως θα αποκαθιστά, έστω εν μέρει, το πληγωμένο του κύρος.
• Παρόμοιες προβλέψεις για αλόγιστη χρήση βίας από πλευράς του Ιράν ως απάντηση σε χτυπήματα είτε των ΗΠΑ (περίπτωση δολοφονίας Σολεϊμανί), είτε του Ισραήλ (αεροπορική επίθεση στο ιρανικό προξενείο της Δαμασκού) έχουν γίνει σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν. Σε όλες τις περιπτώσεις, η απάντηση του Ιράν, πέρα από τις συνήθεις και αναμενόμενες ρητορικές υπερβολές, περιοριζόταν σε συμβολικές κινήσεις επίδειξης ισχύος που είχαν κυρίως στόχο να αποδείξουν τις αδυναμίες (στρατιωτικές, πολιτικές και ηθικές) των αντιπάλων του. 
• Το Ιράν απαντάει σε παρόμοιες προκλήσεις έχοντας πάντοτε στραμμένη την προσοχή του κυρίως στην εσωτερική του κατάσταση, μια κατάσταση αρκετά ευαίσθητη κατά την παρούσα συγκυρία μετά την εκλογή του νέου προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν.
• Διαβάζοντας κανείς τις επίσημες ιρανικές δηλώσεις μετά τη δολοφονία, αυτό που εισπράττει κυρίως είναι η αμηχανία – που σχετίζεται με την αναζήτηση των κενών ασφαλείας που οδήγησαν στην ισραηλινή επιτυχία.
• Ο θάνατος του Χανίγια παρουσιάσθηκε στο Ιράν με τον συνήθη τρόπο, ως θάνατος «μάρτυρα». Αυτό, από την άλλη μεριά, δεν κρύβει το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς δεν αντιμετώπιζε ποτέ τον Χανίγια ως άνθρωπό «του» – σε αντίθεση προς τον Γιάχια Σινουάρ, τον σημερινό ηγέτη της Χαμάς. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην πρώτη δήλωση του Χαμενεΐ μετά τη δολοφονία, ο Χανίγια αναφέρεται ως «αξιότιμος φιλοξενούμενος».
• Χρονικά, οι εκτελέσεις του Χανίγια και του Σουκρ στο νότιο Λίβανο, αλλά και η ανακοίνωση του θανάτου του Ντεΐφ, συνέβησαν λίγο μετά την παραίτηση Μπάιντεν από την κούρσα των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ. Η παραίτηση και η συνακόλουθη κάθοδος της Κάμαλα Χάρις ανέτρεψαν το σκηνικό στις ΗΠΑ και διέλυσαν την, μέχρι εκείνη τη στιγμή, απόλυτη βεβαιότητα της εκλογικής επιτυχίας Τραμπ. Η όλη, μέχρι τότε, στρατηγική της ισραηλινής κυβέρνησης σχετιζόταν με την αναμονή των αμερικανικών εκλογών  – και βασιζόταν στη σιγουριά της νίκης των Ρεπουμπλικανών. Οι εκτελέσεις των τριών ηγετών πρέπει λοιπόν να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο της προσπάθειας Νετανιάχου να δημιουργήσει τετελεσμένα της τελευταίας στιγμής και να ωθήσει το Ιράν σε ενέργειες που θα απέκλειαν από την αρχή οποιαδήποτε πιθανότητα επιτυχίας διαπραγματεύσεων. Το Ιράν δεν αντέδρασε σπασμωδικά – άλλωστε, ποτέ δεν κινείται βεβιασμένα – και μελετά τις επόμενες κινήσεις του με προσοχή.
• Όσο περνάει ο χρόνος, θα διευρύνονται τα ρήγματα στο εσωτερικό της ισραηλινής κοινωνίας και θα αυξάνεται η πίεση – είτε προς την κατεύθυνση ενός γενικότερου «ξεκαθαρίσματος» (ειδικά στη Δυτική Όχθη), είτε προς την αντίθετη κατεύθυνση (αυτήν μιας συμφωνίας που θα οδηγήσει στην επιστροφή των ομήρων). Σε κάθε περίπτωση, και οι δυο αντίθετες ροπές στρέφονται κατά της κυβέρνησης Νετανιάχου, που δεν θα μπορεί για πολύ ακόμα να ελέγχει το αφήγημα της επιτυχούς πορείας του πολέμου στη Γάζα. Επιπλέον, η ισραηλινή κοινωνία αισθάνεται ότι χάνει (ή έχει χάσει προ πολλού) και τον ηθικό πόλεμο της νομιμοποίησης των στρατιωτικών επιχειρήσεων – και είναι δεδομένο ότι αυτό, με τη σειρά του, θα οδηγήσει σε διεύρυνση των ρηγμάτων και σε όξυνση των αντιθέσεων στο εσωτερικό του Ισραήλ. 
• Η αυξανόμενη πίεση Μπλίνκεν στον Νετανιάχου για την αποδοχή των διαπραγματευτικών όρων για την επίτευξη εκεχειρίας δείχνει μια διαφορετική στάση της αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας – ίσως απότοκη μιας μεγαλύτερης αυτοπεποίθησης εξαιτίας της απόσυρσης Μπάιντεν από την κούρσα των εκλογών. Το Ιράν, από την πλευρά του, δεν χρειάζεται να κάνει τίποτε ιδιαίτερο στην τρέχουσα συγκυρία για να ισχυροποιήσει τη θέση του: μπορεί να συνεχίσει τις ρητορικές ακροβασίες του, επιδεικνύοντας συγχρόνως ψυχραιμία και «σύνεση». Μέχρι να επιλέξει μιαν απάντηση που θα έχει χαρακτήρα κυρίως συμβολικό».