«Δαίμονες, δερβίσηδες και άγιοι» – Το μεταφραστικό έργο ενός απόφοιτου του Ιονίου Πανεπιστημίου

Πριν μερικές μέρες  ανακοινώθηκαν οι βάσεις εισαγωγής στα Πανεπιστήμια. Για μια ακόμη χρονιά το Τμήμα Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης και Διερμηνείας επιλέχθηκε από τον/την πρώτο/τη σε μόρια επιτυχόντα/ούσα στις πανελλήνιες εξετάσεις ενώ παράλληλα παρέμεινε το τμήμα του Ιονίου Πανεπιστημίου με την υψηλότερη βάση εισαγωγής. Το γεγονός αυτό καθιστά την ακαδημαϊκή κοινότητα του ΤΞΓΜΔ ιδιαίτερα υπερήφανη και στόχο της αποτελεί η προσπάθεια να παρέχονται στους φοιτητές και τις φοιτήτριες του τμήματος όλα τα απαραίτητα εφόδια για να επιτύχουν στην επαγγελματική και προσωπική τους πορεία.

Παράδειγμα τέτοιας επιτυχημένης πορείας αποτελεί και ο Γιώργος Μανάδης, «παιδί» του ΤΞΓΜΔ, τον οποίο είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε μέσα από το απόλυτα επιτυχημένο μεταφραστικό του εγχείρημα ενός νέου βιβλίου με τον  αινιγματικό τίτλο : «Δαίμονες, δερβίσηδες και άγιοι».

 Καθώς το καλοκαίρι παραμένει ακόμα, τι καλύτερη πρόταση για τις καλοκαιρινές διακοπές από τη μελέτη ενός βιβλίου, και μάλιστα ενός τέτοιου που έχει την ικανότητα να σε ταξιδεύει, οδηγώντας σε ταυτοχρόνως σε φιλοσοφικούς στοχασμούς και πνευματική αναζήτηση…

Το βιβλίο «Δαίμονες, δερβίσηδες και άγιοι» κυκλοφόρησε το 2023 από τις Εκδόσεις Ρώμη, με έδρα τη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για το 2ο έργο του Anatol de Meibohm, ενός ρωσογερμανού συγγραφέα. Αρχικά το έργο κυκλοφόρησε το 1956 στα γαλλικά από τις εκδόσεις Plon.

Το πρώτο μισό του βιβλίου αφιερώνεται στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία. Το δεύτερο στα μοναστήρια του Αγίου Όρους. Ειδικά στην τελευταία περιοχή εξασκείται όλη η μαεστρία του συγγραφέα/φιλοσόφου/φιλολόγου. Πολλά κεφάλαια, όπως αυτά που αφορούν την καταγωγή των εικονισμάτων ή τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται από τις διάφορες σχολές διαλογισμού, δίνουν σ’ αυτό το ταξιδιωτικό βιβλίο τη σημασία και το κύρος της πνευματικής αναζήτησης.

Ο Γιώργος Μανάδης γεννήθηκε το 1987 και μεγάλωσε στην Κατερίνη, με ρίζες από τη Δράμα και την Κοζάνη. Οι σπουδές του, τόσο σε προπτυχιακό όσο και μεταπτυχιακό επίπεδο έγιναν στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας. Μετά τις σπουδές του ασχολείται με τη μετάφραση, τόσο στο κομμάτι της διαχείρισης μεταφραστικών έργων αλλά και στο κομμάτι της μετάφρασης λογοτεχνικών έργων. Μεταφράσεις του έχουν κυκλοφορήσει στο διαδίκτυο, σε λογοτεχνικά περιοδικά καθώς και σε μορφή βιβλίων από πολλούς εκδοτικούς οίκους.

Οι «Επισημάνσεις της Κυριακής» και η Μαριάννα Γιαννακοπούλου συνάντησαν τον Γιώργο Μανάδη και συζήτησαν μαζί του :

 Κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών σπουδών μου και μετά το πέρας αυτών, θεωρούσα ότι η επιστήμη της μετάφρασης δεν είναι για μένα και ότι δεν θα ήθελα να ασχοληθώ καθόλου με αυτόν τον κλάδο. Προσπάθησα να ακολουθήσω άλλους κλάδους αλλά μάταια. Δεν ξέρω τι άλλαξε μέσα μου ξαφνικά (ίσως οι πρώτες προσπάθειες μετάφρασης λογοτεχνικών έργων) αλλά πλέον πιστεύω ότι έχω γεννηθεί για αυτόν τον κλάδο και δεν θέλω να κάνω τίποτα άλλο.

Η επιρροή όλων των καθηγητών και καθηγητριών μου στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο μάλλον λειτούργησε μέσα μου λίγο βραδύκαυστα. Θεωρώ ότι δεν θα ήμουν αυτός που είμαι τώρα αν δεν υπήρχαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι να με καθοδηγήσουν και να με διδάξουν, τόσο επαγγελματικά όσο και προσωπικά. Το Ιόνιο γενικά θεωρώ ότι αποτελεί απόδειξη ότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο μπορεί να καταφέρει απίστευτα πράγματα.

 

 Είναι ένα βιβλίο που περικλείει μέσα του πολλά άλλα βιβλία. Έχει μέσα του κομμάτια ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, φιλοσοφίας, θεολογίας και ποίησης, συνδυάζοντάς τα όλα μαζί με έναν πρωτότυπο τρόπο για την ελληνική βιβλιογραφία. Θα έλεγα ότι απευθύνεται σε όποιον αναγνώστη θέλει να μάθει περισσότερα για τον μυστικισμό του Αγίου Όρους και του Ισλάμ, σε μία μείξη ενδιαφέρουσα.

Εδώ να λάβω την ευκαιρία να ευχαριστήσω τόσο τις εκδόσεις Ρώμη όσο και τον καθηγητή του Ιονίου κ. Λίβα και τη μεταφράστρια κ. Πέρσα Κουμούτση για την τιμή που μου έκαναν να παρουσιάσουν το βιβλίο στην Αθήνα.

 

 Μάλλον η τύχη θα ήταν η πρώτη μου απάντηση. Ο πρώτος που εντόπισε το βιβλίο και ασχολήθηκε με αυτό ήταν ο Αλέκος Ζούκας που πραγματοποίησε και ένα προσωπικό οδοιπορικό προς αναζήτηση βιογραφικών στοιχείων για τον συγγραφέα (οδοιπορικό που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Φαρφουλάς). Η πρώτη ανάθεση να μεταφραστεί το βιβλίο στα ελληνικά ήταν πριν δέκα χρόνια χωρίς ποτέ να ευοδωθεί με το βιβλίο να παραμένει στο συρτάρι όλα αυτά τα χρόνια μέχρι τώρα.

Αυτό που με έκανε να ασχοληθώ μαζί του ήταν αρχικά το περιεχόμενό του καθώς θεωρώ ότι αξίζει να διαβαστεί από το ελληνόφωνο κοινό και δευτερευόντως το γεγονός ότι δεν έχει μεταφραστεί ξανά στα ελληνικά, κάνοντάς με τον πρώτο που θα το παρουσιάσει στην Ελλάδα.

 

 Πολύ καλή ερώτηση. Τα βιογραφικά στοιχεία που γνωρίζουμε δεν είναι και πολλά. Ούτε ο εκδοτικός οίκος στο Παρίσι δεν διαθέτει πολλά στοιχεία. Όσα γνωρίζουμε είναι από την έρευνα του κ. Ζούκα και από τη δική μου έρευνα. Αυτά που γνωρίζουμε σίγουρα είναι ότι γεννήθηκε το 1899 στα ρωσογερμανικά σύνορα και έκανε σπουδές στη φιλοσοφία στην Πράγα. Συμμετείχε σε επιστημονικές αποστολές στο Άγιο Όρος (κάποιες και με το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον), μεγάλο κομμάτι των οποίων βρίσκεται και στο βιβλίο του.

Ύστερα αποκτά την ελληνική ιθαγένεια, εγκαθίσταται στη Χίο όπου παντρεύεται με τη Μαρία Στάγκαλα, μια Χιώτισσα από τις αρχοντικές οικογένειες του νησιού. Μετά τον θάνατό της τα ίχνη του συγγραφέα χάνονται και κανείς δεν ξέρει τι απέγινε.

Αυτό που είναι σίγουρο ότι πρέπει να γίνει περαιτέρω έρευνα για την προσωπικότητα και το έργο του συγγραφέα και ας ελπίσουμε ότι η μετάφραση του έργου του θα υποκινήσει κάτι τέτοιο.

 

 Ο συγγραφέας επισκέφτηκε την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας μεταξύ των δεκαετιών του 1930-1950 θεωρώντας ξεκάθαρα το κομμάτι αυτό ως κομμάτι της Ανατολής που δεν έχει καμία σύνδεση με το «πολιτισμένο» κομμάτι της Δύσης από το οποίο προέρχεται. Υπάρχει μία οπτική ότι η Ανατολή είναι υποανάπτυκτη, θρησκευόμενη, υποδεέστερη από τη βιομηχανική Δύση, μία Μακεδονία βασανισμένη από τους πολέμους και τη φρίκη, οπτική που πλήρως καλύπτει τη θεωρία του οριενταλισμού.

Αν αυτή η οπτική μπορεί να δικαιολογηθεί από την εποχή που γράφεται το βιβλίο, σίγουρα δεν δικαιολογείται στη σύγχρονη εποχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτή η οπτική έχει εξαφανιστεί τελείως. Αρκεί κάποιος να δει σύγχρονες ταξιδιωτικές εκπομπές. Ο τρόπος που παρουσιάζεται η Ελλάδα δεν έχει αλλάξει και πάρα πολύ από τότε.

 

 Το ενδιαφέρον του βιβλίου είναι ότι έχουμε μία παρουσίαση όλων των θρησκειών, και ιδιαίτερα του Ισλάμ και του Χριστιανισμού υπό το πρίσμα του μυστικισμού. Έμφαση δίνεται στους αναχωρητές των θρησκειών που επιλέγουν να απομακρυνθούν από την κοσμική κοινωνία και έχουν ως σκοπό την αναζήτησης της βαθύτερης αλήθειας και του έρωτα προς το Θείο. Επανειλημμένα ο συγγραφέας επιδιώκει να δηλώσει ότι όλες οι θρησκείες σε αυτό το επίπεδο έχουν περισσότερες ομοιότητες από ότι διαφορές.

Δυστυχώς σήμερα, γενικά μιλώντας καθώς υπάρχουν και φωτεινές εξαιρέσεις, επικρατεί πόλωση τόσο στο εσωτερικό των ίδιων των θρησκειών όσο και μεταξύ των διαφορετικών θρησκειών, με τον μυστικισμό να τείνει να εμπορευματοποιείται και να γίνεται τουριστικό εμπόρευμα.

 

 Θεωρώ ότι η αξία του βιβλίου έγκειται στο ιστορικό, φιλοσοφικό και ποιητικό του περιεχόμενο. Οι δύο βασικές θρησκείες του Ισλάμ και του Χριστιανισμού παρουσιάζονται με έναν τρόπο που πλέον τείνει να εξαφανίζεται. Ο συγκερασμός του μυστικιστικού κομματιού όλων των θρησκειών σίγουρα θα βάλει σε βαθύτερες σκέψεις τον αναγνώστη και θα του παρουσιάσει κάτι νέο.

Κλείνοντας ευχόμαστε καλή επιτυχία στο βιβλίο και πλούσιο μεταφραστικό έργο στον Γιώργο Μανάδη .