Στο «κόκκινο» η Τοπική Αυτοδιοίκηση: Υποστελέχωση και έλλειμμα δισεκατομμυρίων στους Δήμους

Η πρώτη ολοκληρωμένη αποτύπωση του πραγματικού κόστους λειτουργίας των Δήμων φέρνει στο προσκήνιο τη χρόνια υποχρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αναδεικνύοντας σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, περιορισμένες επενδυτικές δυνατότητες και αυξανόμενες δυσκολίες στην άσκηση των δημοτικών αρμοδιοτήτων.

Η μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ), που παρουσιάστηκε ως η πρώτη συστηματική προσπάθεια επιστημονικής κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων των Δήμων, εκτιμά ότι το ετήσιο χρηματοδοτικό κενό ανέρχεται στα 2,55 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά της, η υφιστάμενη χρηματοδότηση δεν επαρκεί για την πλήρη και αποτελεσματική παροχή των υπηρεσιών προς τους πολίτες, ενώ δημιουργούνται σημαντικοί κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα των δημοτικών υπηρεσιών και την αναπτυξιακή πορεία των τοπικών κοινωνιών.

Το πραγματικό κόστος των δημοτικών αρμοδιοτήτων

Σε αντίθεση με προηγούμενες προσεγγίσεις που βασίζονταν στις ήδη καταγεγραμμένες δαπάνες, η νέα μελέτη υπολογίζει το πραγματικό κόστος που απαιτείται ώστε οι Δήμοι να ανταποκρίνονται πλήρως στις υποχρεώσεις τους. Στην ανάλυση λαμβάνονται υπόψη οι αυξήσεις στο ενεργειακό κόστος, ο πληθωρισμός, οι μισθολογικές μεταβολές, αλλά και οι νέες θεσμικές υποχρεώσεις που έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια.

Νέες αρμοδιότητες χωρίς αντίστοιχη χρηματοδότηση

Η ΕΕΤΑΑ επισημαίνει ότι κατά την τελευταία δεκαπενταετία οι Δήμοι έχουν αναλάβει σημαντικές νέες ευθύνες, χωρίς όμως να συνοδεύονται από τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Πολιτική Προστασία, η διαχείριση αδέσποτων ζώων, η ναυαγοσωστική κάλυψη παραλιών, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η εφαρμογή συστημάτων εσωτερικού ελέγχου.

Τα στοιχεία που αποτυπώνουν την εικόνα

Τα βασικά ευρήματα της μελέτης καταγράφουν:

Κάλυψη μόλις 57,3% των οργανικών θέσεων στους Δήμους.
46.626 κενές οργανικές θέσεις σε όλη τη χώρα.
Αύξηση κατά 67,7% της δαπάνης για έκτακτο προσωπικό την περίοδο 2023-2025.
Το 46,4% των λειτουργικών δαπανών αφορά τη μισθοδοσία.
Το 27,2% κατευθύνεται σε ενέργεια και υπηρεσίες τρίτων.
Η ΣΑΤΑ παραμένει σε χαμηλά επίπεδα

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρηματοδότηση μέσω της ΣΑΤΑ, η οποία εξακολουθεί να κινείται στα επίπεδα του 2010, ενώ σε σύγκριση με το 2009 εμφανίζεται μειωμένη κατά περίπου 85%. Την ίδια στιγμή, το κόστος κατασκευών, υλικών και συντηρήσεων έχει αυξηθεί σημαντικά, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες των Δήμων να υλοποιήσουν έργα και παρεμβάσεις.

Η θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη δημοσιονομική αποκέντρωση. Οι συνολικές δαπάνες της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης αντιστοιχούν μόλις στο 4,01% του ΑΕΠ, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται στο 11,27%.

Πού εντοπίζεται το χρηματοδοτικό έλλειμμα

Από το συνολικό χρηματοδοτικό κενό των 2,55 δισ. ευρώ:

1,32 δισ. ευρώ αφορούν την κάλυψη λειτουργικών αναγκών, όπως μισθοδοσία, ενεργειακό κόστος και νέες αρμοδιότητες.
1,23 δισ. ευρώ απαιτούνται για τη συντήρηση και την αναβάθμιση σχολικών μονάδων, του οδικού δικτύου και των λοιπών δημοτικών υποδομών.
Οι προτάσεις της ΕΕΤΑΑ

Η μελέτη καταλήγει σε σειρά προτάσεων με στόχο τη βιώσιμη ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μεταξύ των οποίων:

αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ),
σταδιακή ενίσχυση των δαπανών της Αυτοδιοίκησης στο 8% του ΑΕΠ,
τριετές πρόγραμμα μόνιμων προσλήψεων σε κρίσιμες ειδικότητες,
πλήρης κρατική κάλυψη των μισθολογικών αυξήσεων,
δημιουργία μόνιμου χρηματοδοτικού προγράμματος για έργα και υποδομές,
σύσταση μόνιμου μηχανισμού κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων των Δήμων.

Η μελέτη της ΕΕΤΑΑ ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για το μοντέλο χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αναδεικνύοντας την ανάγκη σύνδεσης των αυξημένων αρμοδιοτήτων των Δήμων με επαρκείς και σταθερούς οικονομικούς πόρους, ώστε να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία τους και η αποτελεσματική εξυπηρέτηση των πολιτών.