Από ήρωας του μετώπου, προδότης ..του Γιάννη Ρεβύθη
Πώς τα φέρνει αλήθεια, η ζωή…
Οι στρατηγοί Χαράλαμπος Κατσιμήτρος και Γεώργιος Τσολάκογλου, οι άνθρωποι που συνέβαλαν καθοριστικά στη νίκη του ελληνικού στρατού το 1940, λίγους μήνες αργότερα κατηγορήθηκαν για προδότες.
Και από ποιους; Από τους ίδιους πολιτικούς και βασιλιάδες που, όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Ελλάδα, εγκατέλειψαν τη χώρα και αναζήτησαν την ασφάλεια της Αιγύπτου.
Ο Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος ήταν διοικητής της VIII Μεραρχίας στα Ιωάννινα, υπεύθυνος για την άμυνα της Ηπείρου.
Ήταν εκείνος που, δεν υπάκουσε στις αρχικές οδηγίες του Γενικού Στρατηγείου, επέλεξε να δώσει τη μάχη στα σύνορα, στη γραμμή Ελαίας–Καλπακίου και δικαιώθηκε.
Η επιλογή του αποδείχθηκε καθοριστική. Από τις 28 Οκτωβρίου έως τις 9 Νοεμβρίου 1940, οι ελληνικές δυνάμεις απέκρουσαν όλες τις ιταλικές επιθέσεις.
Ο Κατσιμήτρος δικαιώθηκε στρατηγικά και η φράση του «θα κρατήσωμεν εδώ» έμεινε στην ιστορία. Η συμβολή του αναγνωρίστηκε ακόμη και από τους Βρετανούς συμμάχους, που μιλούσαν για «την πρώτη νίκη εναντίον του φασισμού στην Ευρώπη».
Όμως, τον Απρίλιο του 1941, η κατάσταση στο μέτωπο άλλαξε δραματικά. Μετά τη γερμανική εισβολή και τη διάσπαση του μετώπου, ο Κατσιμήτρος βρέθηκε απομονωμένος στην Ήπειρο. Ο ίδιος, βλέποντας την κατάρρευση του στρατού και την αδυναμία να οργανωθεί νέα άμυνα, αποφάσισε να παραδώσει την περιοχή για να αποτρέψει άσκοπα θύματα. Η πράξη του αυτή, παρότι δεν έγινε σε συνεργασία με τις κατοχικές δυνάμεις, του στοίχισε πολύ ακριβά.
Μετά την απελευθέρωση το 1945 παραπέμφθηκε σε δίκη με την κατηγορία της συνεργασίας με τον εχθρό και καταδικάστηκε σε κάθειρξη πέντε ετών. Αποφυλακίστηκε το 1949. Πέθανε ξεχασμένος, αν και αρκετοί ιστορικοί επισημαίνουν ότι υπήρξε «θύμα της πολιτικής σκοπιμότητας και της εκδικητικής ατμόσφαιρας της εποχής».
Χειρότερο ήταν το τέλος που επεφύλαξε η ζωή στον Αντιστράτηγο Γεώργιο Τσολάκογλου διοικητή του Τμήματος Στρατιάς Ηπείρου.
Μετά την κατάρρευση του μετώπου στη Μακεδονία και τη ραγδαία προέλαση των Γερμανών, οι ελληνικές μονάδες στην Ήπειρο βρίσκονταν αποκομμένες, χωρίς εφόδια και επικοινωνίες. Ο Τσολάκογλου, μαζί με τους στρατηγούς Δεμέστιχα και Μπάκο, αποφάσισε να διαπραγματευθεί απευθείας με τους Γερμανούς, παρακάμπτοντας τη νόμιμη κυβέρνηση, για να αποτρέψει την αιχμαλωσία δεκάδων χιλιάδων στρατιωτών.
Στις 20 Απριλίου 1941 υπέγραψε τη συνθηκολόγηση με τον στρατηγό Σάιμπερ, εκπρόσωπο της Βέρμαχτ.
Ο Ιωάννης Μεταξάς είχε ήδη πεθάνει, ο βασιλιάς και η κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού είχαν καταφύγει στην Κρήτη και από εκεί στην Αίγυπτο. Από την εξορία κατήγγειλαν τον Τσολάκογλου ως «προδότη».
Οι Γερμανοί, τον διόρισαν πρωθυπουργό της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης και στην πρωθυπουργία του επεδίωξε, όπως έγραψε στα Απομνημονεύματά του, «να σώσει τον ελληνικό λαό από την πείνα και τη λεηλασία».
Η πραγματικότητα όμως τον ξεπέρασε και τον τιμώρησε. Η χώρα βυθίστηκε στον λιμό και την καταστροφή, η Αντίσταση οργανώθηκε και η Κατοχή εξελίχθηκε σε εθνικό δράμα.
Μετά την Απελευθέρωση, ο Τσολάκογλου δικάστηκε από το Ειδικό Δικαστήριο δωσιλόγων όπου καταδικάστηκε σε θάνατο στις 31 Μαΐου 1945, αλλά η ποινή του δεν εκτελέστηκε. Πέθανε στο νοσοκομείο φυλακών το 1948.
Στο τελευταίο του σημείωμα έγραψε. «Έπραξα ό,τι επέβαλλε η συνείδησή μου και το συμφέρον του ελληνικού λαού. Η Ιστορία ας με κρίνει».
Η μοίρα φέρθηκε πολύ σκληρά και τους δύο στρατηγούς, αλλα τι ειρωνεία!
Την ίδια ώρα που οι στρατηγοί προσπαθούσαν να διαχειριστούν την ήττα μεσα απο τα συντρίμμια, η πολιτική και βασιλική ηγεσία εγκατέλειπε τη χώρα.
Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄, ο πρωθυπουργός Εμμανουήλ Τσουδερός και το επιτελείο τους έφευγαν για την Κρήτη και στη συνέχεια για την Αίγυπτο, όπου συγκρότησαν την «κυβέρνηση της εξορίας». Από εκεί συνέχισαν τον αγώνα υπό την αιγίδα και προστασία των Βρετανών, αφήνοντας πίσω τους έναν λαό υπό Κατοχή και έναν στρατό χωρίς ηγεσία. Όταν ο πόλεμος τελείωσε, η κυβέρνηση της εξορίας επέστρεψε ως «νόμιμη αρχή», ενώ όσοι είχαν μείνει στην κατεχόμενη Ελλάδα βρέθηκαν αντιμέτωποι με την κατηγορία της συνεργασίας.
Σήμερα πολλοί ιστορικοί, επισημαίνουν ότι οι περιπτώσεις Κατσιμήτρου και Τσολάκογλου δεν πρέπει να αξιολογηθούν μόνο με τα κριτήρια της μεταπολεμικής ηθικής.
Η συνθηκολόγηση του 1941 επισημαίνουν, «δεν υπήρξε πράξη ιδεολογικής ταύτισης, αλλά απόπειρα να αποφευχθεί το χάος».
Η μοίρα των δύο στρατηγών συμπυκνώνει την τραγικότητα πολλών πρωταγωνιστών της ελληνικής και παγκόσμιας Ιστορίας. Ας θυμηθουμε την περίπτωση του Γάλλου ήρωα του 1ου παγκόσμιου πολέμου Στρατάρχη Φιλίπ Πεταίν που καταδικάστηκε σε θάνατο για έσχάτη προδοσία.Δείχνει πόσο εύκολα οι ήρωες στο μέτωπο μπορει να γίνουν οι αποδιοπομπαίοι τράγοι της ήττας.
Η Ιστορία, όμως, δεν είναι ποτέ απλή.
Η προδοσία, όπως και η γενναιότητα, δεν έχουν πάντα καθαρά όρια και ισως πριν κρίνουμε αυστηρά, θα πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε σε βάθος την τραγικότητα των στιγμών, την κρίσιμη στιγμή που ο ηγέτης καλείται να πάρει την σωστή απόφαση.
