Το μεγάλο στοίχημα τής επόμενης μέρας. Του Γιάννη Ρεβύθη

Το άρθρο του Ιστορικού Δημήτρη Ζυμάρη στελέχους της Αναγνωστικής Εταιρείας Κέρκυρας για την απερχόμενη Έφορο Αρχαιοτήτων με τίτλο ” Ξένη ήλθε ξένη και αποτυχημένη φεύγει” έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία. Όχι τόσο επειδή ήταν αιχμηρό, η κριτική είναι αναφαίρετο δικαίωμα, αλλά επειδή προερχόταν από έναν άνθρωπο που γνωρίζει από μέσα τον πολιτισμό του τόπου και δεν μιλά ελαφρά τη καρδία. Οι χαρακτηρισμοί «χαμένες ευκαιρίες», «τοξικό κλίμα», «ανυπαρξία οράματος» και «μεγάλη ζημιά στο νησί» δεν είναι λόγια καφενείου. Είναι βαριές κουβέντες από σοβαρά χείλη, που δεν ακούγονται εύκολα στο ” Βενετσιανικο” νησί.

Και όμως, αντί απάντησης από την ίδια την Έφορο, εμφανίστηκαν οι τρεις φιλαρμονικές της πόλης να την υπερασπιστούν με λόγια σεβασμού, ευγνωμοσύνης και εγκωμίων.

Για τον απλό πολίτη, που δεν κινείται στους κύκλους των θεσμών και των πολιτιστικών διοικήσεων, το μήνυμα είναι συγκεχυμένο. Ζούσαμε και δεν το καταλάβαμε ολα αυτά τα χρόνια, σε μια εποχή επιτυχημένης πολιτιστικής διαχείρισης ή σε μια περίοδο διοικητικής αυθαιρεσίας;

Γιατί υπάρχει και μια άλλη Κέρκυρα. Η Κέρκυρα του μικρού ιδιοκτήτη που πριν ξεκινήσει να βάλει ένα τούβλο, πρέπει να τρέμει την Εφορεία Αρχαιοτήτων. Του ανθρώπου που για να ανοίξει ένα παράθυρο ή να επισκευάσει ένα παλιό σπίτι μπαίνει σε έναν λαβύρινθο διαδικασιών, αδειών, καθυστερήσεων και εξόδων. Του επαγγελματία που περιμένει μήνες ή χρόνια για έναν έλεγχο, χωρίς να ξέρει αν στο τέλος θα πάρει απάντηση ή νέα εμπόδια. Του πολίτη που πληρώνει ακριβά αρχαιολογικές έρευνες, όχι επειδή βρήκε κάτι, αλλά επειδή μπορεί να βρει.

Την ίδια στιγμή, που ιστορικές γειτονιές όπως το Καμπιέλο υποβαθμίζονται, κτίρια καταρρέουν, αυθαιρεσίες μένουν ανέλεγκτες και η εικόνα της παλιάς πόλης θυμίζει περισσότερο γιουσουρούμ παρά μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Ο πολίτης αναρωτιέται εύλογα. Γιατί εκεί που υπάρχει μικρός και αδύναμος ιδιοκτήτης εφαρμόζεται ο νόμος με σιδερένια πυγμή, ενώ εκεί που υπάρχουν μεγάλα συμφέροντα ή χρόνιες παρανομίες επικρατεί σιωπή;

Ο πολιτισμός δεν προστατεύεται με φόβο. Δεν προστατεύεται όταν η αρμόδια δημόσια υπηρεσία λειτουργεί ως Δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια των νοικοκυραίων. Ο πολιτισμός σώζεται όταν οι θεσμοί έχουν κανόνες, διαφάνεια, ταχύτητα και κυρίως σεβασμό στον πολίτη. Όταν ο έλεγχος είναι αυστηρός αλλά δίκαιος. Όταν η προστασία της κληρονομιάς συμβαδίζει με τη ζωή και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που ζουν μέσα σε αυτήν.

Ίσως οι φιλαρμονικές να έχουν τους λόγους τους για τα καλά τους λόγια. Ο απλός πολίτης όμως έχει τους δικούς του λόγους για να δυσπιστεί για το έργο που μας αφήνειη απελθούσα Έφορος. Γιατί αυτός ξέρει τι σημαίνει να ζεις σε ένα νησί όπου η ιστορία, αντί να είναι πλούτος και περηφάνια, μετατρέπεται συχνά σε γραφειοκρατικό εφιάλτη.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μια Έφορος υπήρξε «εξέχουσα λειτουργός του πολιτισμού» πραγματικά η στα χαρτιά. Το ερώτημα είναι αν στάθηκε δίπλα στον πολίτη με σεβασμό και κανόνες, ή αν άφησε έναν μηχανισμό να λειτουργεί σαν το “θηρίο” που παραμονεύει στη γωνία να τον κατασπαράξει. Και αυτό, δυστυχώς, δεν απαντιέται με αποχαιρετιστήριες επιστολές. Απαντιέται στην καθημερινότητα χιλιάδων Κερκυραίων.

Η συζήτηση όμως δεν μπορεί να μείνει στο παρελθόν. Η Κέρκυρα δεν αντέχει άλλες χαμένες δεκαετίες σε καθεστώς φόβου, καθυστερήσεων και αδιαφάνειας. Ο νέος Έφορος Αρχαιοτήτων που θα αναλάβει δεν παραλαμβάνει απλώς έναν φάκελο υπηρεσίας. Παραλαμβάνει μια κοινωνία κουρασμένη, καχύποπτη και βαθιά πληγωμένη από μια διοίκηση που συχνά την ένιωσε εχθρική αντί για σύμμαχο του.

Αν θέλει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του τόπου, δεν αρκούν οι τίτλοι και τα βιογραφικά. Χρειάζεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Κανόνες ίδιοι για όλους, αποφάσεις με προθεσμίες, διαφάνεια και διάλογος με τον πολίτη. Η προστασία των μνημείων είναι ιερή, αλλά δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της ζωής, της περιουσίας και της αξιοπρέπειας όσων ζουν μέσα σε αυτά.

Γιατί μια Εφορεία Αρχαιοτήτων που σέβεται την ιστορία αλλά αγνοεί τον άνθρωπο, στο τέλος δεν υπηρετεί ούτε το ένα ούτε το άλλο. Και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας για την Κέρκυρα.