Τα Αξέχαστα «Κατορθώματα» του Τσίπρα Γράφει ο Κώστας Χ. Βασιλάκης

… ουρές στα ΑΤΜ για να σηκώσουν το θρυλικό πλέον όριο των 60 ευρώ την ημέρα…

Η πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στις δημαγωγικές προεκλογικές υποσχέσεις και στην κυβερνητική πραγματικότητα. Από το «θα σκίσουμε τα μνημόνια με έναν νόμο και ένα άρθρο» έως την υπογραφή του Τρίτου Μνημονίου, η τετραετία 2015-2019 άφησε ένα κατάμαυρο αποτύπωμα στην οικονομία, τους θεσμούς και την κοινωνία.

Το πρώτο μεγάλο «επίτευγμα» ήρθε ήδη από το πρώτο εξάμηνο του 2015. Ο ΣΥΡΙΖΑ εξελέγη υποσχόμενος κατάργηση της λιτότητας, σύγκρουση με τους δανειστές και αποκατάσταση της εθνικής αξιοπρέπειας. Έξι μήνες αργότερα, η χώρα βρισκόταν στο χείλος της οικονομικής ασφυξίας, με περισσότερα από 40 δισεκατομμύρια ευρώ να έχουν φύγει από τις τράπεζες λόγω της αβεβαιότητας που δημιούργησε η περίφημη «σκληρή διαπραγμάτευση».

Το αποκορύφωμα ήρθε στις 28 Ιουνίου 2015. Οι τράπεζες έκλεισαν, επιβλήθηκαν capital controls και οι πολίτες βρέθηκαν να σχηματίζουν ουρές στα ΑΤΜ για να σηκώσουν το θρυλικό πλέον όριο των 60 ευρώ την ημέρα. Οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων παρέμειναν για χρόνια, υπενθυμίζοντας καθημερινά το κόστος της «υπερήφανης διαπραγμάτευσης».

Ακολούθησε το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015. Το 61,31% ψήφισε «Όχι», σε μια διαδικασία που παρουσιάστηκε ως ιστορική πράξη αντίστασης. Λίγες ημέρες αργότερα, το «Όχι» μετατράπηκε σε «Ναι», καθώς η κυβέρνηση αποδέχθηκε νέα συμφωνία με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Στις 14 Αυγούστου ψηφίστηκε το Τρίτο Μνημόνιο, ύψους έως 86 δισεκατομμυρίων ευρώ. Έτσι, η κυβέρνηση που εξελέγη για να καταργήσει τα μνημόνια κατέληξε να υπογράψει το μεγαλύτερο από όλα.

Η οικονομία, η οποία το 2014 εμφάνιζε σημάδια σταθεροποίησης, επέστρεψε σε ύφεση. Οι τράπεζες χρειάστηκαν νέα ανακεφαλαιοποίηση, οι τραπεζικές μετοχές κατέρρευσαν και η αξία της συμμετοχής του Ελληνικού Δημοσίου μέσω του ΤΧΣ υπέστη τεράστια απομείωση.

Παρά τις υποσχέσεις για τέλος της λιτότητας, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ εξελίχθηκε σε μία από τις πιο φοροεισπρακτικές κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης. Ο ΦΠΑ αυξήθηκε σε 24%, οι μειωμένοι συντελεστές στα νησιά καταργήθηκαν σταδιακά, οι φόροι σε καύσιμα, καφέ, κινητή τηλεφωνία και καπνικά προϊόντα αυξήθηκαν, ενώ οι ασφαλιστικές εισφορές επιβάρυναν σημαντικά ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους.

Το 2016 ήρθε ο νόμος Κατρούγκαλου, ο οποίος αναμόρφωσε το ασφαλιστικό σύστημα, αύξησε τις εισφορές για χιλιάδες επαγγελματίες και οδήγησε στην κατάργηση του ΕΚΑΣ για δεκάδες χιλιάδες χαμηλοσυνταξιούχους. Η σύνταξη της γριούλας από 650€ κατέβηκε σε μια νύχτα στα 411€. Η κυβέρνηση που διακήρυττε ότι θα προστάτευε τους πιο αδύναμους βρέθηκε να εφαρμόζει μέτρα που προηγούμενες κυβερνήσεις δεν θα τολμούσαν.

Την ίδια στιγμή, οι ιδιωτικοποιήσεις που άλλοτε χαρακτηρίζονταν «ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας» προχώρησαν κανονικά. Η ΤΡΑΙΝΟΣΕ πωλήθηκε, τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια πέρασαν στη Fraport και η COSCO ενίσχυσε περαιτέρω τη θέση της στον ΟΛΠ. Για μια κυβέρνηση που είχε αναδειχθεί πολεμώντας τις ιδιωτικοποιήσεις, η πραγματικότητα αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητική.

Το τραγικότερο γεγονός της περιόδου υπήρξε η φονική πυρκαγιά στο Μάτι στις 23 Ιουλίου 2018. Εκατό τέσσερις (104) άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη μεγαλύτερη τραγωδία αυτού του είδους στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Οι μεταγενέστερες δικαστικές διαδικασίες ανέδειξαν σοβαρές αδυναμίες στον συντονισμό και στη διαχείριση της κρίσης από τον κρατικό μηχανισμό.

Σε πολιτικό επίπεδο, ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η συγκυβέρνηση με τους ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου. Η «πρώτη φορά Αριστερά» επέλεξε ως βασικό κυβερνητικό εταίρο ένα κόμμα με υπερδεξιά φρονήματα και αρχές, αποδεικνύοντας ότι η εξουσία συχνά γεφυρώνει χάσματα που η πολιτική θεωρία θεωρεί αβυσσαλέα. Η συνεργασία αυτή διατηρήθηκε σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας, με τον πρόεδρο των ΑΝΕΛ, Πάνο Καμμένο, να διατηρεί το χαρτοφυλάκιο του Υπουργού Εθνικής Άμυνας για το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου. Αξιοσημείωτο ότι ακόμη και τώρα πρόσωπα που συνέπραξαν ανενδοίαστα και αδίστακτα με τους ΑΝΕΛ επιζητούν σημαίνοντα ρόλο στο νέο σχήμα Τσίπρα.

Παράλληλα, η υπόθεση Novartis παρουσιάστηκε αρχικά ως «το μεγαλύτερο σκάνδαλο από συστάσεως ελληνικού κράτους». Στο πλαίσιο της δικαστικής έρευνας χωρίς δεύτερη σκέψη ενέπλεξαν αρχικά δέκα πολιτικά πρόσωπα της αντιπολίτευσης. Ωστόσο, οι μετέπειτα δικαστικές εξελίξεις οδήγησαν στην αρχειοθέτηση των υποθέσεων για την πλειονότητα των πολιτικών προσώπων που είχαν εμπλακεί, αφήνοντας πίσω μια μακρά περίοδο πολιτικής και θεσμικής αθλιότητας.

Σημαντικό μέγεθος της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί και το δημόσιο χρέος, το οποίο από περίπου 319 δισεκατομμύρια ευρώ το 2014 ανήλθε σε περίπου 331 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019, παραμένοντας σταθερά πάνω από το 180% του ΑΕΠ.

Ιδιαίτερο όμως χαρακτηριστικό της διακυβέρνησης Τσίπρα υπήρξε η στάση της απέναντι στην περίοδο διακυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή (2004-2009). Η κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή ανέλαβε το 2004 με κρατικό χρέος 183,2 δισεκατομμύρια ευρώ δηλαδή ποσοστό 99,8 του ΑΕΠ (και έλλειμμα προϋπολογισμού 7,6%) για να παραδώσει στη χώρα το 2009 μετά από εκατοντάδες χιλιάδες διορισμούς αργόσχολων «αγροφυλάκων» και άλλων  δυσαναπλήρωτων κηφήνων, κατά την αμέριμνη διακυβέρνηση της εποχής της αστακομακαρονάδας, χρέος 301 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή 126 % του ΑΕΠ (ΚΑΙ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ το σοκαριστικό 15,2 %)!!! Παρά το γεγονός ότι τα δημοσιονομικά μεγέθη της συγκεκριμένης πενταετίας υπήρξαν η κύρια αιτία της ταπεινωτικής καταπτώχευσης, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ούτε καν εκκίνησε ποτέ καμία κοινοβουλευτική ή άλλη θεσμική διαδικασία αναζήτησης πολιτικών ή ποινικών ευθυνών για τη διαχείριση εκείνης της περιόδου. Αντίθετα, συνεργάστηκε αμέσως και αδιστάκτως με πρόσωπα που είχαν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο κατά τη διακυβέρνηση Καραμανλή ή προέρχονταν από αυτή, όπως ο Προκόπης Παυλόπουλος (ο οποίος εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας), ο Δημήτρης Παπαγγελόπουλος και ο Πάνος Καμμένος.

Τελικά, η μεγαλύτερη πολιτική παρακαταθήκη της διακυβέρνησης Τσίπρα ίσως να είναι το εξής παράδοξο: μια κυβέρνηση που εξελέγη υποσχόμενη την ανατροπή του μνημονιακού πλαισίου κατέληξε να εφαρμόσει το μεγαλύτερο μέρος του με πολύ αυστηρότερη συνέπεια από πολλούς προκατόχους της.