Μέση Ανατολή: η γεωπολιτική των συμφερόντων. Γράφει ο Σπύρος Κροκίδης

Γιατί οι μεγάλες δυνάμεις συνεργάζονται με το Ιράν αλλά αποφεύγουν να πολεμήσουν για λογαριασμό του
Σε κάθε μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή επανέρχεται το ίδιο ερώτημα: γιατί χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα, που θεωρούνται στενοί εταίροι του Ιράν, δεν σπεύδουν να το υπερασπιστούν στρατιωτικά; Η απάντηση βρίσκεται στην πραγματική φύση της σύγχρονης γεωπολιτικής: τα κράτη κινούνται πρωτίστως με βάση τα συμφέροντα και όχι τις συμμαχίες αρχών.

Συμμαχίες συμφερόντων
Σε αντίθεση με τις δεσμευτικές στρατιωτικές συμμαχίες, οι σχέσεις μεταξύ Ιράν, Ρωσίας και Κίνας αποτελούν περισσότερο μια συγκυριακή σύμπλευση παρά μια πραγματική στρατηγική ένωση. Οι τρεις χώρες συνεργάζονται επειδή έχουν κοινές επιδιώξεις απέναντι στη δυτική επιρροή, όμως καμία από τις δύο μεγάλες δυνάμεις δεν είναι διατεθειμένη να εμπλακεί σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ για λογαριασμό της Τεχεράνης.
Η οικονομική οπτική της Κίνας
Η Κίνα αντιμετωπίζει το Ιράν κυρίως ως ενεργειακό και εμπορικό εταίρο. Οι κινεζικές εταιρείες αγοράζουν μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου και επενδύουν σε υποδομές που εντάσσονται στο ευρύτερο σχέδιο διασύνδεσης Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής. Ωστόσο το Πεκίνο έχει πολύ μεγαλύτερα οικονομικά συμφέροντα στις αγορές της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών και επιδιώκει να αποφύγει κάθε σύγκρουση που θα μπορούσε να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο.
Η ρωσοϊρανική συνεργασία και τα όριά της
Η Ρωσία διατηρεί στενότερη στρατιωτική συνεργασία με το Ιράν, ιδιαίτερα στη Συρία. Παρ’ όλα αυτά, η σχέση τους χαρακτηρίζεται και από ανταγωνισμό. Το Ιράν διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο και, εάν αρθούν πλήρως οι διεθνείς κυρώσεις, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σοβαρό ανταγωνιστή της Ρωσίας στις αγορές ενέργειας.
Η Συρία ως παράδειγμα γεωπολιτικής ισορροπίας
Η συριακή κρίση αποκάλυψε με τον πιο καθαρό τρόπο τις αντιφάσεις αυτής της σχέσης. Παρότι Ρωσία και Ιράν στήριξαν το ίδιο καθεστώς, οι στρατηγικοί στόχοι τους δεν ήταν ταυτόσημοι.Η Μόσχα επιδίωκε στρατιωτική παρουσία και γεωπολιτική επιρροή στη Μεσόγειο, ενώ η Τεχεράνη επιδίωκε να δημιουργήσει έναν άξονα επιρροής από το Ιράν μέχρι τον Λίβανο.
Η ενεργειακή γεωγραφία της περιοχής
Πίσω από όλες αυτές τις συγκρούσεις βρίσκεται και ένας κρίσιμος γεωγραφικός παράγοντας. Στρατηγικά περάσματα όπως το Στενό του Ορμούζ, το Μπαμπ ελ‑Μαντέμπ και η Διώρυγα του Σουέζ αποτελούν ζωτικές αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Από αυτά διέρχεται μεγάλο μέρος του πετρελαίου και των εμπορευμάτων που τροφοδοτούν την παγκόσμια οικονομία.
Συμπέρασμα
Η πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής αποδεικνύει ότι οι συμμαχίες στην παγκόσμια πολιτική είναι εύθραυστες και συχνά προσωρινές. Οι χώρες συνεργάζονται όταν τα συμφέροντά τους συμπίπτουν και απομακρύνονται όταν αυτά αποκλίνουν. Στον κόσμο της γεωπολιτικής, η ισορροπία ισχύος έχει πάντα μεγαλύτερη σημασία από τις δηλώσεις φιλίας.