«Ιδιαίτερα» Από Αυτοδίδακτους: Από Το Δημοτικό Στα «Λυσάρια Της Αμάθειας’’ Του Σπύρου Άνδρεϊτς
… Όταν έρθει η ώρα των Πανελλαδικών όλη η επιδερμική παπαγαλία καταρρέει παταγωδώς μπροστά στα συνδυαστικά θέματα…
Στην προσπάθεια της μέσης ελληνικής οικογένειας να ανταποκριθεί στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις ενός συχνά δυσλειτουργικού εκπαιδευτικού συστήματος, έχει εδραιωθεί μια πρακτική που, ενώ μοιάζει με σωσίβιο, αποδεικνύεται στην πραγματικότητα το μεγαλύτερο βαρίδι: η πρόσληψη «ανειδίκευτων» παιδαγωγών –συχνά φοιτητών ή αποφοίτων άλλων άσχετων κλάδων– που αναλαμβάνουν να «διαβάσουν» το παιδί σε όλα (Θεός φυλάξοι!) ανεξαιρέτως τα μαθήματα, από το Δημοτικό έως τις τάξεις του Λυκείου, αν είναι πραγματικά δυνατόν! Αυτή είναι η πιο σίγουρη συνταγή για να μισήσει το παιδί για πάντα τη μάθηση και τη γνώση!
Το φαινόμενο αυτό εξελίσσεται σε έναν αθόρυβο δολοφόνο της κριτικής σκέψης και της αυτενέργειας. Όμως, πέρα από την ψυχολογική πλευρά, καραδοκεί ένας τεράστιος μαθησιακός κίνδυνος που υποθηκεύει ολόκληρο το σχολικό μέλλον του μαθητή.
Το Παράδοξο της Ανειδίκευτης Διδασκαλίας
Είναι οξύμωρο να απαιτούμε από το παιδί μας τη σχολική επιτυχία, αναθέτοντας την εκπαίδευσή του σε ανθρώπους που στερούνται του ανάλογου γνωστικού υπόβαθρου. Δεν νοείται, για παράδειγμα, ένας απόφοιτος τμήματος Ιστορίας ή Κοινωνιολογίας να διδάξει Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά ή Έκθεση. Η διδασκαλία αυτών των αντικειμένων δεν είναι μια απλή ανάγνωση κειμένου! Απαιτεί βαθιά γνώση της δομής της γλώσσας, της συντακτικής ανάλυσης και της παραγωγής λόγου – πλήρεις, δηλαδή, πανεπιστημιακές σπουδές κλασικού φιλολόγου, που ο συγκεκριμένος απόφοιτος δεν πραγματοποίησε ποτέ. Με ποια εφόδια και με ποια προσόντα θα καθοδηγήσει τον μαθητή; Η απάντηση είναι θλιβερή: με το «παπαγάλισμα» από τα λυσάρια του εμπορίου. Όταν ο διδάσκων αδυνατεί να εξηγήσει το «γιατί» πίσω από έναν κανόνα, καταφεύγει στην έτοιμη λύση, μετατρέποντας το παιδί σε έναν αδιάφορο, παθητικό δέκτη που απλώς θα ξεσηκώνει και θα αντιγράφει τις ετοιματζίδικες απαντήσεις από το λυσάρι χωρίς να κατανοεί τη λογική τους.
Και την ίδια στιγμή, η αλόγιστη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης επιφέρει τρομακτικές αλλοιώσεις στις γνωστικές λειτουργίες των μαθητών Δημοτικού και Γυμνασίου, πλήττοντας πρωτίστως την ικανότητα βαθιάς ανάγνωσης και την πνευματική συγκέντρωση. Η έκθεση στον κατακομματιασμένο λόγο με φράσεις τριών λέξεων, τα στιγμιαία βίντεο και τη συνεχή εναλλαγή ερεθισμάτων εθίζει τον εγκέφαλο σε μια επιφανειακή επεξεργασία πληροφοριών, με αποτέλεσμα οι μαθητές να δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν εκτενή και σύνθετα κείμενα. Αυτή η «ψηφιακή ανυπομονησία» διασπά την προσοχή τους κατά τη διάρκεια της μελέτης, καθώς η ανάγκη για άμεση ικανοποίηση συγκρούεται με την απαιτητική φύση της μαθησιακής διαδικασίας. Συνεπώς, η μειωμένη ικανότητα εστίασης της προσοχής δεν περιορίζει μόνο την σχολική τους απόδοση, αλλά υπονομεύει και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, καθιστώντας τους παθητικούς δέκτες πληροφοριών αντί για ενεργούς μαθητές που αφομοιώνουν πολύτιμες γνώσεις.
Το Μοντέλο της «Μηχανικής» Διεκπεραίωσης
Μέσα σε τούτες τις αντίξοες συνθήκες, όταν ένας άνθρωπος χωρίς ειδικές σπουδές στη διδακτική των επιμέρους αντικειμένων καλείται να διδάξει ταυτόχρονα Αρχαία, Λατινικά, Μαθηματικά, Χημεία και Φυσική, αναπόφευκτα διολισθαίνει στη μηχανή της « ανεγκέφαλης διεκπεραίωσης». Ο στόχος παύει να είναι η οικοδόμηση γνώσης και γίνεται η απλή συμπλήρωση των ασκήσεων από το λυσάρι για την επόμενη ημέρα.
Σε αυτή τη σχέση, χάνεται η μεταγνώση: η ικανότητα του παιδιού να αντιλαμβάνεται πώς μαθαίνει. Η μεταγνώση (γνώση δηλαδή για τη γνώση) είναι η επίγνωση και ο έλεγχος των δικών μας γνωστικών διαδικασιών, δηλαδή το «μαθαίνω πώς να μαθαίνω», η κατανόηση του πώς σκεφτόμαστε, πώς συνδέουμε πληροφορίες, πώς αξιολογούμε τις στρατηγικές μας και πώς τις προσαρμόζουμε για αποτελεσματικότερη μάθηση και επίλυση προβλημάτων. Αποτελείται από την μεταγνωστική γνώση (τι ξέρω για το πώς μαθαίνω) και την μεταγνωστική ρύθμιση (πώς διορθώνω την πορεία μου) και είναι αποφασιστικής σημασίας για την αυτονομία και την επιτυχία σε όλους τους τομείς της ζωής.
Ο «αεροδάσκαλος-παπαγαλιστής» αποτελεί το μοιραίο φρένο που εμποδίζει το παιδί να περπατήσει μόνο του, καταδικάζοντάς το σε μια συνεχή πνευματική αναπηρία που θα φανεί πολύ οδυνηρά στις μεγαλύτερες τάξεις.
Νομοτελειακός Αποκλεισμός από τις Περιζήτητες Σχολές
Η πιο τραγική συνέπεια αυτής της πρακτικής εμφανίζεται στο Λύκειο. Μαθητές που έχουν περάσει χρόνια υπό την καθοδήγηση τέτοιας «ψευδο-ενίσχυσης», θα βρεθούν νομοτελειακά εκτός των περιζήτητων πανεπιστημιακών σχολών. Οι σχολές υψηλής ζήτησης απαιτούν μαθητές με:
- Ανεπτυγμένη κριτική ικανότητα και όχι στείρα αποστήθιση.
- Βαθιά θεμελιωμένη γνώση, που χτίζεται μόνο από εξειδικευμένους καθηγητές.
- Πνευματική αντοχή και αυτενέργεια.
Ένα παιδί που έμαθε να στηρίζεται σε έναν ανειδίκευτο αεροδάσκαλο και σε έτοιμες λύσεις, έχει «αχρηστέψει» όλο το δυναμικό του. Όταν έρθει η ώρα των Πανελλαδικών όλη η επιδερμική παπαγαλία καταρρέει παταγωδώς μπροστά στα συνδυαστικά θέματα. Ο μαθητής αυτός θα βρεθεί εντελώς ανέτοιμος και απροετοίμαστος. Το μέλλον του θα έχει ήδη υπονομευθεί από την καταστροφικά απερίσκεπτη επιλογή των προηγούμενων ετών.
Ο Φαύλος Κύκλος και η Ευθύνη των Γονέων
Η ανάπτυξη της «μαθημένης αβοηθησίας» στερεί από το παιδί τη χαρά της προσωπικής νίκης. Η «μαθημένη αβοηθησία» είναι η πεποίθηση ότι καμία προσωπική προσπάθεια ή επιμέλεια από πλευράς του μαθητή δεν θα μπορέσει να βελτιώσει ούτε να αλλάξει το όποιο αποτέλεσμα. Συνεπώς, οι γονείς οφείλουν να κατανοήσουν ότι η διδακτική εξειδίκευση είναι απολύτως αναγκαία. Είναι απείρως προτιμότερο ένα παιδί να κάνει λίγες ώρες την εβδομάδα με έναν εμπνευσμένο ειδικό (Φιλόλογο για τα θεωρητικά, Μαθηματικό για τα θετικά), παρά δέκα ώρες με έναν ανειδίκευτο «θαλαμοφύλακα» που απλώς επιβλέπει την αντιγραφή των ασκήσεων από τα λυσάρια.
Συμπέρασμα: Η ανάθεση της ιερής διαδικασίας της διδασκαλίας σε ανθρώπους χωρίς τα κατάλληλα προσόντα είναι ένα πείραμα με προδιαγεγραμμένη την τελική αποτυχία. Αν θέλουμε παιδιά μας να κατακτήσουν την επιτυχία που αξίζουν, πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τη μελέτη τους σαν ακαταλαβίστικη αποστήθιση και παπαγαλία δίπλα σε ατζαμήδες. Η επένδυση σε εξειδικευμένους εκπαιδευτικούς είναι ο μόνος δρόμος για να μην αχρηστευτεί το μέλλον των παιδιών μας πριν καν ξεκινήσει.
