…. Όταν ο Τραμπ συνειδητοποιήσει ότι οι απειλές του έχουν μόνο καρναβαλικό αντίχτυπο, θα είναι ήδη αργά…

…Ήθελε να αποδυναμώσει την Ε.Ε.;– Τη μετατρέπει σε στρατιωτικό γίγαντα.

Ήθελε να περιορίσει την Κίνα; – Της προσφέρει την Ευρώπη και τον Καναδά ως εταίρους.

 Ήθελε να κάνει την Αμερική σεβαστή; – Την καθιστά αποκρουστικό κίνδυνο…

 

Στην ιστορία της πολιτικής σκέψης, η έννοια της «ετερογονίας των σκοπών» (heterogony of ends), την οποία εισήγαγε ο Βίλχελμ Βουντ και συχνά επικαλείτο ο Ηλίας Ηλιού, περιγράφει τη σκληρή ειρωνεία της δράσης: την κατάσταση όπου ένας δρών, επιδιώκοντας έναν συγκεκριμένο στόχο, καταλήγει, λόγω της αδεξιότητας ή της ύβρεως που επιδεικνύει, να παραγάγει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα. Στο Νταβός του 2026, παρακολουθήσαμε την κορύφωση αυτής της αρχής. Ο Ντόναλντ Τραμπ, υπό το σύνθημα «Η Αμερική Πρώτη», φαίνεται να εργάζεται συστηματικά για να καταστήσει την Αμερική, τελικά, δεύτερη — ή, ακόμα χειρότερα, περιττή.

Το Σύνδρομο του Δον Κορλεόνε στις Άλπεις

Η παρουσία του Αμερικανού προέδρου στο φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ δεν θύμιζε ηγέτη μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας, αλλά μάλλον έναν αυτοκρατορικό τοποτηρητή που απαιτεί φόρο υποτελείας. Με τη ρητορική του για τα «κακά γονίδια» των μεταναστών και τις ωμές απειλές προς την Ευρώπη για το ζήτημα της Γροιλανδίας, ο Τραμπ επιχείρησε να επιβάλει ένα μοντέλο συναλλακτικής υποταγής. Η λογική του είναι απλή: η ασφάλεια είναι ένα προϊόν που η Ουάσιγκτον πουλάει και η Ευρώπη οφείλει να αγοράζει, παραχωρώντας κυριαρχικά δικαιώματα και αποδεχόμενη εξευτελιστικούς δασμούς.

Ωστόσο, εδώ ακριβώς ενεργοποιείται ο νόμος της ετερογονίας. Επιδιώκοντας να αποδυναμώσει την Ευρωπαϊκή Ένωση για να την ελέγξει ευκολότερα, ο Τραμπ πέτυχε κάτι που οι Ευρωπαίοι φεντεραλιστές δεν κατάφεραν επί δεκαετίες: τη βίαιη ωρίμανση της Ευρώπης.

Η Στρατιωτική Χειραφέτηση ως Μονόδρομος

Μέχρι χθες, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία ήταν μια θεωρητική άσκηση επί χάρτου, παγιδευμένη στις αγκυλώσεις της γαλλικής φιλοδοξίας και της γερμανικής απροθυμίας. Οι εμπρηστικές δηλώσεις του Τραμπ στο Νταβός, ότι η βοήθεια στην Ουκρανία «είναι πλέον υπόθεση μόνο της Ευρώπης» και οι υπαινιγμοί για την εγκατάλειψη του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, διέλυσαν κάθε αυταπάτη.

Η Ε.Ε., η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη του πλανήτη, εξαναγκάζεται πλέον από την ίδια την Ουάσιγκτον να μετατραπεί σε στρατιωτική υπερδύναμη. Όταν ο Τραμπ απειλεί τη Δανία με προσάρτηση της Γροιλανδίας, δεν επιτίθεται σε ένα μικρό κράτος. Επιτίθεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αξιοπρέπειας. Το αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού αμυντικού δόγματος, όχι από επιλογή, αλλά από ένστικτο επιβίωσης.

Μια Ευρώπη που διαθέτει πυρηνική ισχύ (Γαλλία), κολοσσιαία ναυπηγική ικανότητα και τεχνολογική υπεροχή στην αεροναυπηγική, δεν θα είναι πλέον ο «πελάτης» της αμερικανικής πολεμικής βιομηχανίας. Θα είναι ο ανταγωνιστής της. Η ειρωνεία είναι εκκωφαντική: ο Τραμπ, στην προσπάθειά του να εξοικονομήσει δολάρια από το ΝΑΤΟ, καταστρέφει το κυριότερο όπλο γεωπολιτικής επιρροής που διέθετε η χώρα του από το 1945.

Οικονομικός Αυτοχειριασμός

Η πολιτική των δασμών και του εμπορικού εκβιασμού, που ενσαρκώνεται από τον ανεκδιήγητο Υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, υποτίθεται ότι στοχεύει στην αναζωογόνηση της αμερικανικής βιομηχανίας. Όμως, στην εποχή των παγκοσμιοποιημένων αλυσίδων παραγωγής, οι δασμοί λειτουργούν ως φόρος στην ίδια την αμερικανική παραγωγή.

Οι πολυεθνικές, τις οποίες ο Τραμπ επιχειρεί να πειθαρχήσει, έχουν ήδη αρχίσει να αναζητούν εναλλακτικές οδούς. Η κίνηση του Καναδά να υπογράψει συμφωνία «στρατηγικής συνεργασίας» με το Πεκίνο είναι το πρώτο ρήγμα στο αμερικανικό «φρούριο». Αν η Ευρώπη ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο —αν, δηλαδή, η αλαζονεία του Τραμπ σπρώξει τις Βρυξέλλες σε μια τακτική συμμαχία με την Κίνα για τη διατήρηση του ελεύθερου εμπορίου— τότε η Αμερική θα βρεθεί απομονωμένη σε μια δική της, παγωμένη νησίδα προστατευτισμού.

Το Προσκυνητικό Γονάτισμα της «Αυτοκρατορίας»

Ο Τραμπ φαίνεται να αγνοεί την ιστορική αλήθεια ότι η ηγεμονία δεν στηρίζεται μόνο στη βία (hard power), αλλά και στη συναίνεση. Όταν ο Σκοτ Μπέσεντ ειρωνεύεται τις ευρωπαϊκές «ομάδες εργασίας», υποτιμά τη δύναμη της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας να επιβάλλει κανονιστικά πλαίσια (Brussels Effect) που μπορούν να γονατίσουν τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας.

Το «προσκυνητικό γονάτισμα» δεν θα έρθει από μια στρατιωτική ήττα των ΗΠΑ, αλλά από την απώλεια της χρησιμότητάς τους. Αν η Ευρώπη πάψει να χρειάζεται την αμερικανική ομπρέλα και αν το δολάριο πάψει να είναι το μοναδικό καταφύγιο λόγω της αμερικανικής αστάθειας, τότε η Ουάσιγκτον θα βρεθεί να παρακαλάει για τις συμμαχίες που σήμερα περιφρονεί.

Επίλογος: Επιστροφή στην Πραγματικότητα

Στο «Μαγικό Βουνό» του Τόμας Μαν, οι ήρωες ζούσαν σε μια απομονωμένη φούσκα, αγνοώντας τον επερχόμενο όλεθρο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο Νταβός του 2026, ο Τραμπ ζει στη δική του φούσκα «αυτοκρατορικής αλαζονείας». Πιστεύει ότι η ταπείνωση των συμμάχων είναι ένδειξη ισχύος, ενώ στην πραγματικότητα είναι η ομολογία της παρακμής του.

Η ετερογονία των σκοπών είναι αμείλικτη:

1. Ήθελε να αποδυναμώσει την Ε.Ε.;– Τη μετατρέπει σε στρατιωτικό γίγαντα.
2. Ήθελε να περιορίσει την Κίνα; – Της προσφέρει την Ευρώπη και τον Καναδά ως εταίρους.
3. Ήθελε να κάνει την Αμερική σεβαστή; – Την καθιστά απρόβλεπτο κίνδυνο.

Η καταστροφική ήττα των τραμπικών ΗΠΑ δεν θα γραφτεί στα πεδία των μαχών, αλλά στις αίθουσες των Βρυξελλών και του Πεκίνου, εκεί όπου ο υπόλοιπος κόσμος μαθαίνει πλέον να ζει χωρίς την Αμερική. Όταν ο Τραμπ συνειδητοποιήσει ότι οι απειλές του έχουν μόνο καρναβαλικό αντίχτυπο, θα είναι ήδη αργά. Η Ευρώπη θα έχει βρει τη σπονδυλική της στήλη και η Αμερική θα έχει χάσει τον ρόλο της ως ηγέτιδα του ελεύθερου κόσμου, παραμένοντας μια μοναχική, παράμερη δύναμη σε έναν κόσμο που δεν θα την εμπιστεύεται πια.

 

*Το άρθρο είναι αυτοτελής περικοπή από το βιβλίο μας THE NEW IRON CURTAIN: Main Points of Tension Among the U.S., Russia, and the EU: https://www.amazon.com/dp/B0GJR4R7WW