Γόνοι πολιτικών: δικαίωμα στην πολιτική ή κληρονομικό δικαίωμα στην εξουσία; Γράφει η Ανδριάνα Βλάχου
Η είδηση ότι γιοι παλαιών και έμπειρων πολιτικών, όπως του Γιώργου Παπανδρέου, του Κώστα Σκανδαλίδη και του Λευτέρη Ζαγορίτη, ετοιμάζονται να δοκιμάσουν την τύχη τους στην πολιτική επαναφέρει ένα ερώτημα που στην Ελλάδα δεν είναι καινούργιο, αλλά παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο: έχει δικαίωμα ο γόνος μιας πολιτικής οικογένειας να πολιτευτεί; Και, κυρίως, έχει δικαίωμα ο πολίτης να τον αντιμετωπίσει όπως οποιονδήποτε άλλο υποψήφιο;
Η πρώτη απάντηση είναι αυτονόητη: ναι.
Σε μια δημοκρατία δεν υπάρχει οικογενειακό κληρονομητήριο που να απαγορεύει σε έναν άνθρωπο να ασχοληθεί με την πολιτική επειδή ο πατέρας του ήταν υπουργός, βουλευτής ή κομματικό στέλεχος. Ούτε θα ήταν δημοκρατικό να τιμωρείται κάποιος για το επώνυμό του. Ο κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να διεκδικήσει την ψήφο των συμπολιτών του.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι οι γιοι πολιτικών κατεβαίνουν στις εκλογές.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το επώνυμο μετατρέπεται από απλό αναγνωριστικό στοιχείο σε πολιτικό κεφάλαιο που μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της συζήτησης.
Το επώνυμο είναι προσόν ή προνόμιο;
Ας δεχθούμε ότι ένας γιος πολιτικού μπορεί να είναι εξαιρετικός υποψήφιος. Μπορεί να έχει σπουδές, επαγγελματική διαδρομή, κοινωνική δράση, πολιτική συγκρότηση, προσωπικό έργο και πραγματική διάθεση προσφοράς. Μπορεί μάλιστα να είναι καλύτερος πολιτικός από πολλούς ανθρώπους που δεν έχουν πολιτική οικογένεια.
Αυτό πρέπει να το κρίνουμε στην κάλπη.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Ένας άνθρωπος που γεννιέται μέσα σε μια πολιτική οικογένεια ξεκινά τη διαδρομή του από διαφορετική αφετηρία. Γνωρίζει ανθρώπους, έχει πρόσβαση σε δίκτυα, διαθέτει αναγνωρισιμότητα, επώνυμο, κοινωνικές σχέσεις και, συχνά, μια έτοιμη πολιτική «πελατεία». Δεν χρειάζεται να συστηθεί από το μηδέν.
Ένας νέος επιστήμονας, ένας επαγγελματίας, ένας εκπαιδευτικός ή ένας άνθρωπος της αυτοδιοίκησης που θέλει να μπει στην πολιτική πρέπει συνήθως να χτίσει μόνος του αυτό το κεφάλαιο.
Εδώ λοιπόν βρίσκεται η πραγματική ανισότητα: όχι στο δικαίωμα να πολιτευτείς, αλλά στην άνιση αφετηρία από την οποία ξεκινάς.
Και αυτή η διάκριση έχει σημασία.
Γιατί άλλο είναι η πολιτική παράδοση και άλλο η πολιτική κληρονομιά.
Η παράδοση μπορεί να είναι δημιουργική. Η κληρονομικότητα, όταν γίνεται μηχανισμός αναπαραγωγής της εξουσίας, μπορεί να γίνει πρόβλημα για τη δημοκρατία.
Ποιο είναι το πραγματικό διακύβευμα σήμερα;
Το πραγματικό διακύβευμα των επόμενων εκλογών δεν είναι αν θα μπουν στη Βουλή μερικά ακόμη γνωστά επώνυμα.
Είναι αν η κεντρική πολιτική σκηνή θα μπορέσει να ανανεώσει το πολιτικό προσωπικό της χωρίς να χάσει την εμπειρία και τη συνέχεια που χρειάζεται η διακυβέρνηση.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα σύνθετο περιβάλλον: οικονομία και κόστος ζωής, δημογραφικό, δημόσιες υπηρεσίες, υγεία και παιδεία, κράτος δικαίου, παραγωγικό μοντέλο, γεωπολιτικές εντάσεις και σχέσεις με την Τουρκία, ενεργειακή ασφάλεια και άμυνα. Το κυβερνητικό πρόγραμμα του 2026, για παράδειγμα, θέτει ως βασικές προτεραιότητες από τα εισοδήματα και το «βαθύ κράτος» έως το ΕΣΥ, το σχολείο, τις πολεοδομίες, την άμυνα και την πολιτική προστασία.
Αυτά είναι τα ζητήματα που θα κρίνουν τη ζωή των πολιτών. Όχι τα επώνυμα.
