Τα Διαπόντια Νησιά και τα μάτια μας. Γράφει ο Σπύρος Ρίκος

Τα Διαπόντια Νησιά αποτελούν έναν ανεκτίμητο φυσικό, πολιτιστικό και εθνικό θησαυρό για την Κέρκυρα και την Ελλάδα. Είναι ένας τόπος με μοναδικά χαρακτηριστικά, ιδιαίτερο φυσικό κάλλος, ιστορία και ανθρώπους που, παρά τις δυσκολίες, επιμένουν να κρατούν ζωντανή την παρουσία τους. Και ακριβώς γι’ αυτό, τα Διαπόντια Νησιά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, περιστασιακά ή μόνο μέσα από το πρίσμα της καθημερινής διαχείρισης.
Χρειάζονται όραμα, στρατηγικό σχεδιασμό και σταθερή πολιτική βούληση.
Ας έρθουμε, λοιπόν, στους λόγους ουσίας. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο αναπτυξιακός σχεδιασμός που οφείλει να έχει ο Δήμος για την αξιοποίηση των Διαποντίων Νήσων και, από την άλλη, ο ιδιαίτερα σημαντικός εθνικός τους ρόλος, ο οποίος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο των εξελίξεων στην περιοχή και των ζητημάτων που συνδέονται με την ΑΟΖ.
Η «βάση» για να μπορέσουν τα Διαπόντια Νησιά να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους και να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αρμόζει στην τουριστική ανάπτυξη και στην τοπική οικονομία είναι μία: να λυθούν τα μεγάλα και χρόνια προβλήματα υποδομών.
Δυστυχώς, η πρόσφατη ιστορία έχει αποδείξει ότι ούτε η ύπαρξη αντιδημαρχίας ούτε η παρουσία αιρετών σε κάθε νησί αρκούν από μόνες τους για να αντιμετωπιστούν αυτά τα προβλήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση της μονάδας αφαλάτωσης στο Μαθράκι, με αποτέλεσμα το νησί να εξακολουθεί να μην έχει εξασφαλισμένη και αξιόπιστη υδροδότηση.
Και ασφαλώς η δυσκολία επίλυσης των προβλημάτων δεν σχετίζεται μόνο με την «απόδοση» των εκάστοτε αιρετών, πολλοί από τους οποίους προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις. Υπάρχουν διαχρονικές αγκυλώσεις, γραφειοκρατία, αρμοδιότητες που αλληλοεπικαλύπτονται και μια κρατική μηχανή που πολλές φορές κινείται με ρυθμούς ασύμβατους με τις ανάγκες των μικρών και απομακρυσμένων νησιών.
Όπως λέει και ο θυμόσοφος λαός, «στου κουφού την πόρτα, όσο θέλεις βρόντα». Αυτό όμως δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για κανέναν. Αντιθέτως, πρέπει να αποτελέσει αφορμή για μια διαφορετική προσέγγιση.
Αν δεν λυθούν τα ζητήματα των σύγχρονων, ασφαλών και προσβάσιμων λιμανιών, με εξαίρεση την Ερείκουσα, η οποία διαθέτει νέο λιμάνι, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική αναπτυξιακή προοπτική.
Αν δεν ενισχυθούν τα μέσα πρόσβασης στα νησιά, αν δεν αξιοποιηθούν νέες δυνατότητες, όπως τα υδροπλάνα, και αν δεν αντιμετωπιστούν τα ιδιαίτερα προβλήματα που έχει κάθε νησί ξεχωριστά, κανένας αναπτυξιακός σχεδιασμός δεν μπορεί να περάσει από το χαρτί στην πράξη.
Και όταν μιλάμε για αξιοποίηση, ας είμαστε ξεκάθαροι.
Δεν μιλάμε για να «φυτρώσουν» τεράστιες ξενοδοχειακές μονάδες και να αλλοιωθεί ο χαρακτήρας των νησιών. Το αντίθετο.
Τα Διαπόντια μπορούν να αποτελέσουν ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης. Ένα μοντέλο που θα στηρίζεται στη φύση, στην αυθεντικότητα, στη θάλασσα, στον αθλητισμό, στη νεολαία, στον πολιτισμό και στις δραστηριότητες υπαίθρου.
Μπορούν να φιλοξενήσουν οργανωμένες δράσεις αθλητισμού και θαλάσσιων δραστηριοτήτων, καταδυτικό και φυσιολατρικό τουρισμό, πεζοπορικές διαδρομές, προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, δράσεις για νέους, αθλητικές διοργανώσεις και μορφές ήπιας, βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης που μπορούν να καταστήσουν τα νησιά σημείο αναφοράς όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη.
Για να γίνουν όμως όλα αυτά χρειάζεται όραμα. Και μέχρι σήμερα, προσωπικά, δεν βλέπω να υπάρχει το όραμα που απαιτείται.
Δεν μπορώ να μην αναφερθώ, για μία ακόμη φορά, στο όραμα που είχε διατυπώσει για τα Διαπόντια ο Γεώργιος Ράλλης. Ένα όραμα που, κοιτάζοντας σήμερα την πραγματικότητα, μοιάζει να είχε διατυπωθεί δεκαετίες μπροστά από την εποχή του.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα: ότι κάποιοι άνθρωποι είχαν αντιληφθεί εγκαίρως τις δυνατότητες αυτού του τόπου, ενώ εμείς ακόμη συζητάμε για τα αυτονόητα.
Για τους εθνικούς λόγους δεν χρειάζεται να πούμε πολλά. Αρκεί να θυμηθούμε τις δηλώσεις και τις τοποθετήσεις Αλβανών πολιτικών, όπως του Σαλί Μπερίσα και του Έντι Ράμα, αλλά και την ιστορική υπόθεση του Σάσωνα.
Η ιστορία έχει πολλά να μας διδάξει.
Και ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα είναι ότι η απουσία μιας περιοχής από τον εθνικό σχεδιασμό δεν δημιουργεί κενό μόνο διοικητικό ή οικονομικό. Δημιουργεί και κενό παρουσίας.
Τα Διαπόντια Νησιά, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένας τουριστικός προορισμός. Είναι ελληνικός τόπος με ιδιαίτερη γεωγραφική και εθνική σημασία. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν έχουμε την πολυτέλεια να επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος.
Το μεγάλο στοίχημα είναι οι άνθρωποι
Πάνω απ’ όλα, όμως, τα Διαπόντια Νησιά πρέπει να μπορούν να προσφέρουν κάτι πολύ απλό και ταυτόχρονα πολύ δύσκολο:
Να μπορεί όποιος θέλει και έλκει την καταγωγή του από αυτά —και όχι μόνο— να επιλέξει να ζήσει εκεί.
Να μπορεί να μείνει μόνιμα. Να δραστηριοποιηθεί επαγγελματικά. Να δημιουργήσει οικογένεια. Να μεγαλώσει τα παιδιά του. Να έχει πρόσβαση σε υγεία, παιδεία, συγκοινωνία, ύδρευση, επικοινωνίες και βασικές υπηρεσίες.
Γιατί τελικά αυτή είναι η πραγματική ανάπτυξη.
Όχι μόνο πόσοι τουρίστες θα φτάσουν το καλοκαίρι, αλλά πόσοι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν στα νησιά και τον χειμώνα.
Και υπάρχει μια εικόνα που τα λέει όλα. Οταν ξαναχτυπήσει το κουδούνι στα σχολεία των Διαποντίων, τότε θα έχει γίνει η πραγματική αρχή για το μεγάλο comeback.
Τα Διαπόντια Νησιά δεν αντέχουν άλλες μικροπολιτικές και μικροκομματικές σκοπιμότητες. Δεν αντέχουν προσωπικές στρατηγικές και ανταγωνισμούς που τελικά αφήνουν πίσω τους τα πραγματικά προβλήματα.
Απαιτείται συνεργασία Δήμου, Περιφέρειας, κεντρικής κυβέρνησης, τοπικών φορέων, κατοίκων και της διαποντιακής κοινότητας σε Ελλάδα και εξωτερικό. Και απαιτείται, κυρίως, η πολιτική απόφαση να αντιμετωπίσουμε τα Διαπόντια όχι ως «δύσκολες περιπτώσεις» αλλά ως μια μεγάλη ευκαιρία.
Μια ευκαιρία για την Κέρκυρα. Μια ευκαιρία για την Ελλάδα.
Ένα διαφορετικό μοντέλο νησιωτικής ανάπτυξης, που θα αποδεικνύει στην πράξη ότι η προστασία του περιβάλλοντος, η ποιότητα ζωής, η οικονομική δραστηριότητα και η εθνική παρουσία μπορούν να συνυπάρξουν.
Τα Διαπόντια Νησιά μπορούν να γίνουν πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης για ολόκληρη την Ευρώπη.
Αλλά για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να πιστέψουμε στις δυνατότητές τους και να αποφασίσουμε ότι θα επενδύσουμε σε αυτά.
Μέχρι τότε, όμως, ένα σύνθημα πρέπει να μας ενώνει όλους:
Τα Διαπόντια Νησιά και τα μάτια μας.