Πούτιν και Τραμπ Απειλούν την Ευρώπη. Γράφει ο Σπύρος Άνδρεϊτς

https://www.amazon.com/stores/Spyros%20Andreits/author/B0CD2LHNRT

Η σύγχρονη ευρωπαϊκή ταυτότητα οικοδομήθηκε πάνω σε τρεις αλληλένδετες αξίες: την αδιαπραγμάτευτη προσωπική ελευθερία του κυρίαρχου δημοκρατικού πολίτη – και όχι ασφαλώς του δουλοπρεπούς υπηκόου ενός απολυταρχικού δυνάστη, –  την ισότιμη συνεργασία των κρατών-μελών και την εθνική αυτεξουσιότητα.

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο πολιτικό προσκήνιο, με τη συνήθη απρόβλεπτη και συχνά διχαστική ρητορική του, έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους κύκλους της δυτικής διπλωματίας. Οι επιλογές και οι δηλώσεις του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών όχι μόνο αποσταθεροποιούν την εύθραυστη συνοχή του δυτικού κόσμου, αλλά δημιουργούν ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας που σπεύδει να εκμεταλλευτεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Το αποτέλεσμα είναι μια Δύση υπό πίεση: αμφιταλαντευόμενη εσωτερικά, διαιρεμένη πολιτικά και εκτεθειμένη εξωτερικά απέναντι σε έναν λαίμαργο, αναθεωρητικό ρωσικό επεκτατισμό.

Η Ευρώπη, η οποία ιστορικά στηρίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές δίλημμα. Η πιθανότητα μιας αποδυνάμωσης της διατλαντικής συμμαχίας, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη επιθετικότητα της Ρωσίας, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που απαιτεί άμεση και αποφασιστική δράση.

Η απειλή για τη συνοχή της Δύσης δεν είναι θεωρητική· είναι ήδη απολύτως ορατή. Η προεδρία Τραμπ αμφισβήτησε ανοιχτά θεμελιώδεις πυλώνες του μεταπολεμικού δυτικού κόσμου: το ΝΑΤΟ, τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα, τη διατλαντική και παγκόσμια εμπορική συνεργασία με την επιβολή αειμετάβλητων δασμών και, κυρίως, την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως ηγέτιδος χώρας και εγγυήτριας για την ασφάλεια της Δύσης. Η αστάθεια που προκάλεσε –και συνεχίζει να προκαλεί με τις δηλώσεις και τις καθημερινές του θέσεις– επηρεάζει άμεσα την Ευρώπη, η οποία σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για την άμυνα και την ευρύτερη γεωπολιτική της ισορροπία.

Αυτό το κλίμα αβεβαιότητας είναι, χωρίς υπερβολή, ένα ανεκτίμητο δώρο για τον Πούτιν. Ο Ρώσος πρόεδρος έχει ακολουθήσει εδώ και χρόνια μια πολιτική αναβίωσης της αυτοκρατορικής Ρωσίας ή της τέως σοβιετίας, με εργαλεία την ωμή στρατιωτική βία και την παραπληροφόρηση. Η επιδρομή στη Γεωργία το 2008, η προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, και η πολεμική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, συνθέτουν ένα αιματηρό χρονικό κυνικής επιθετικότητας. Παρά την ευρεία διεθνή κατακραυγή, η Ρωσία κατάφερε κάθε φορά να εκμεταλλευτεί τις ρωγμές της δυτικής ενότητας, σιτίζοντας ερπετώδεις λαϊκισμούς και ακροδεξιά κινήματα, υπονομεύοντας δημοκρατικούς θεσμούς και επιχειρώντας την αποσταθεροποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκ των έσω.

Και όμως, την ώρα που η Ρωσία αποδομεί το διεθνές δίκαιο και επιτίθεται και εισβάλλει απροκάλυπτα σε κυρίαρχα κράτη μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) (σημειωτέον ότι η Ουκρανία ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του ΟΗΕ, υπογράφοντας τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών στις 24 Οκτωβρίου 1945 ενώ η Γεωργία έγινε μέλος του ΟΗΕ στις 31 Ιουλίου 1992), μια μερίδα της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης φαίνεται είτε να παρασύρεται από την προπαγάνδα είτε να επιλέγει συνειδητά την άρνηση της ζοφερής πραγματικότητας. Παραμυθιασμένοι πολίτες και κάποιοι ρατσίστες πολιτικοί, είτε από ιδεολογική τύφλωση (είναι ανεπανάληπτο καλαμπούρι να βλέπουν κάποιοι αφελείς στην καθεστωτική κλεπτοκρατία την ιδεολογική συνέχεια του υπαρκτού σοσιαλισμού!) είτε από οπορτουνισμό, υιοθετούν τις αφηγήσεις του Κρεμλίνου, παρουσιάζοντας τη Ρωσία ως θύμα τάχα της «δυτικής επιθετικότητας» και αγνοώντας επιδεικτικά το επιθετικό της μητρώο, την καταπίεση των ελευθεριών, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αυταρχική διολίσθηση του ρωσικού κράτους.

Αυτή η στάση δεν είναι απλώς αφελής. Είναι επικίνδυνη. Υπονομεύει τη συλλογική ευρωπαϊκή προσπάθεια για υπεράσπιση της ειρήνης και των δημοκρατικών αξιών. Παραχωρεί χώρο στη ρωσική επιρροή, διαβρώνει την ευρωπαϊκή ενότητα και αποδυναμώνει την αξιοπιστία της ΕΕ ως γεωπολιτικού παράγοντα. Η σύγχρονη ευρωπαϊκή ταυτότητα οικοδομήθηκε πάνω σε τρεις αλληλένδετες αξίες: την αδιαπραγμάτευτη προσωπική ελευθερία του κυρίαρχου δημοκρατικού πολίτη – και όχι βέβαια του δουλοπρεπούς υπηκόου ενός απολυταρχικού δυνάστη, –  την ισότιμη συνεργασία των κρατών-μελών και την εθνική αυτεξουσιότητα. Η υπονόμευσή τους, είτε από εξωτερική επίθεση είτε από εσωτερική τύφλωση, απειλεί να καταστρέψει τα θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομήθηκε η μεταπολεμική Ευρώπη.

Απέναντι σε αυτή την απειλή της Ασιατικού τύπου δεσποτείας, η Ευρώπη δεν έχει το περιθώριο να παραμένει απαθής. Οφείλει να αντιδράσει με αποφασιστικότητα και συλλογικότητα. Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας είναι αναγκαία· όχι ως υποκατάστατο του ΝΑΤΟ, αλλά ως ισχυρό συμπλήρωμα που θα επιτρέψει στην ήπειρο να στέκεται στα πόδια της σε περιόδους αμερικανικής απουσίας ή αμφισημίας. Παράλληλα, πρέπει να στηριχθεί η Ουκρανία με όλα τα μέσα – οικονομικά, στρατιωτικά και διπλωματικά – και να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα κάθε ανεξάρτητου Ευρωπαϊκού κράτους που κινδυνεύει από την επεκτατική όρεξη του Κρεμλίνου.

Η στήριξη της Ουκρανίας είναι ζωτικής σημασίας για την υπεράσπιση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η θωράκιση της Ουκρανίας είναι απαραίτητη προκειμένου να αποτραπεί η βέβαιη επέκταση της ρωσικής επιθετικότητας στην Ευρώπη και να διασφαλιστεί η ειρήνη και η σταθερότητα στην ήπειρο. Αν αυτό δεν το πράξει, ποιοί άραγε θα είναι οι επόμενοι στόχοι του Πούτιν; Η Μολδαβία, οι χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) ή κάτι ακόμη πιο παράτολμο;

Η Ευρώπη πρέπει επίσης να επενδύσει στη διατλαντική συνεργασία, χωρίς όμως αφελείς προσδοκίες. Ο διάλογος με τις ΗΠΑ πρέπει να βασίζεται σε αμοιβαίο σεβασμό και κοινές αξίες, αλλά και με ρεαλιστική αξιολόγηση των τωρινών πολιτικών εξελίξεων στην Ουάσινγκτον. Με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η Ευρώπη οφείλει να είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο· από την απόσυρση των ΗΠΑ από την ευρωπαϊκή ασφάλεια μέχρι την κατάρρευση θεμελιωδών διεθνών συμφωνιών.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι η ελευθερία και η ειρήνη δεν είναι δεδομένες. Απαιτούν συνεχή επαγρύπνηση, συλλογική προσπάθεια και ηθική σαφήνεια. Σήμερα, η Δύση – και κυρίως η Ευρώπη – καλείται να ξαναθυμηθεί αυτές τις αξίες και να τις υπερασπιστεί απέναντι σε δύο παράλληλες απειλές: την εσωτερική αμφισβήτηση των δημοκρατικών θεσμών και της ενότητας της δύσης από αναξιόπιστους και αφερέγγυους ηγέτες σαν τον Τραμπ, και την εξωτερική επιθετικότητα ενός αυταρχικού καθεστώτος όπως αυτό του Πούτιν.

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστούν οι σύγχρονες προκλήσεις. Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες και να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ στον τομέα της άμυνας. Η δημιουργία μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας θα επιτρέψει στην Ευρώπη να μειώσει την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες και να ενισχύσει την αυτονομία της στο ζήτημα της ασφάλειας.

Επιλογικά, η Ευρώπη επιβάλλεται να παραμείνει ενωμένη και να υπερασπιστεί τις αξίες της δημοκρατίας και της ελευθερίας απέναντι σε αυτές τις σοβαρές και δυνητικά θανάσιμες απειλές που εκπορεύονται από αυτούς τους παθολογικά εγωπαθείς και απρόβλεπτους ηγέτες. Η ώρα της αλήθειας για όλους έχει σημάνει. Η επιλογή είναι σαφής και επιτακτική: υποταγή ή αντίσταση. Σιωπή ή φωνή. Παθητική αποδοχή μιας οργουελικής υποτέλειας ή ενεργή υπεράσπιση της δημοκρατίας και της ελευθερίας;