Η Παγίδα του Κοινωνικού Ντετερμινισμού Η Παιδεία ως Αντίδοτο στη Βαρβαρότητα και την Ψευτο-Πρόοδο της Ασυδοσίας Του Σπύρου Άνδρεϊτς

Η πρόσφατη είδηση για τον θάνατο της καθηγήτριας Αγγλικών στη Θεσσαλονίκη από εγκεφαλικό επεισόδιο, έπειτα από ένα παρατεταμένο «θρίλερ» συστηματικού εκφοβισμού από ομάδα μαθητών, δεν είναι απλώς μια τραγική σύμπτωση. Είναι το τελικό ανακοινωθέν μιας ετοιμοθάνατης δημόσιας παιδείας. Όταν μια εκπαιδευτικός οδηγείται στην απόγνωση και την κατάρρευση, έχοντας προηγουμένως απευθύνει μάταιες εκκλήσεις στις αρμόδιες αρχές για προστασία, το πρόβλημα παύει να είναι «παιδαγωγικό». Γίνεται βαθιά πολιτικό, ηθικό και συστημικό.

Ζούμε στην εποχή της απόλυτης ηθικής και νοητικής σύγχυσης, όπου η βαρβαρότητα βαφτίζεται «εκτόνωση», η ξεδιαντροπιά αρκετών γονέων «πίεση για υπερεπιδόσεις» και η εγκληματική αδιαφορία του κράτους «κοινωνική ευαισθησία». Είναι η ώρα να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο του κοινωνικού ντετερμινισμού που αθωώνει τον θύτη και θάβει το θύμα κάτω από τόνους κοινωνιολογικής φλυαρίας και προσχηματικής αερολογίας.

 

Η Ιστορική Διάψευση: Η Φτώχεια δεν είναι Πιστοποιητικό Βαρβαρότητας

Το πρώτο καταφύγιο των θιασωτών της ατιμωρησίας είναι η θεωρία ότι η βία είναι τάχα «συμπτωματική» της οικονομικής κρίσης. Μας λένε ότι τα «άδεια πιάτα» και ο φόρτος εργασίας των γονέων γεννούν νομοτελειακά τον τραμπουκισμό. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί τη μέγιστη ύβρη κατά της ελληνικής κοινωνίας.

Αν η οικονομική ανέχεια ήταν όντως η γενεσιουργός αιτία της βαρβαρότητας, τότε η Ελλάδα των δεκαετιών του ’50 και του ’60 θα έπρεπε να είναι ένα απέραντο πεδίο ενδοσχολικής σύρραξης και καθημερινής σύγκρουσης. Τότε, η φτώχεια ήταν ο απόλυτος κανόνας. Η απέραντη πλειονότητα των γονέων δούλευαν στα χωράφια και στα εργοστάσια από τα ξημερώματα και τα παιδιά διάβαζαν με τη λάμπα του πετρελαίου. Κι όμως, εκείνες οι γενιές περνούσαν τις τάξεις και προόδευαν με διαγωγή κοσμιωτάτη. Η εκπαίδευση ήταν το «ιερό» όχημα για την κοινωνική άνοδο και ο δάσκαλος το σύμβολο της ελπίδας.

Η διαφορά ανάμεσα στο τότε και το τώρα δεν βρίσκεται στο πορτοφόλι, αλλά στις αξίες. Τότε, η φτώχεια συνοδευόταν από αξιοπρέπεια. Σήμερα, η απόπειρα να δικαιολογηθεί η ωμή βία ενός εφήβου ως αποτέλεσμα της οικονομικής στέρησης είναι ένας κραυγαλέος ιδεολογικός ρατσισμός: υπονοεί δηλαδή και υποδηλώνει προσβλητικά ότι ο φτωχός είναι εξ’ ορισμού καταδικασμένος να είναι βίαιος. Η αλήθεια είναι πολύ πιο ωμή: ο θύτης δεν χτυπά λόγω καπιταλισμού. Χτυπά επειδή, χωρίς σοβαρές συνέπειες, αντλεί ηδονή και ευχαρίστηση από την νταηλίδικη επιβολή στον αδύναμο (συχνά με βιντεοσκόπηση για να μεταδοθεί παντού η άνανδρη ανδραγαθία!) και επειδή συχνά το στενό περιβάλλον του του το επιτρέπει.

 

Η «Ιερή» Ατιμωρησία και το Σχολείο της Ασυδοσίας

Το σύγχρονο σχολείο έχει μετατραπεί σε έναν χώρο όπου η «τρυφερή κατανόηση» έχει γίνει συνένοχος στη βία. Η τιμωρία έχει ουσιαστικά καταργηθεί, βαφτισμένη ως «τραυματική εμπειρία» από ιδεοληπτικούς ειδικούς.

Το Θηρίο που Ταΐζουμε: Όταν ένας μαθητής προπηλακίζει έναν καθηγητή και η «ποινή» του είναι μια χαϊδευτική παρατήρηση ή μια αποβολή για «διακοπές», το σύστημα του διδάσκει ότι η βία αποδίδει, χωρίς αρνητικές συνέπειες. Δεν υπάρχει «άγουρη σκληρότητα»: υπάρχει συνειδητή επιλογή ενός θύτη που γνωρίζει ότι το σχολείο είναι ένας αφύλακτος και απροστάτευτος χώρος όπου ο νόμος του ψευτονταή επικρατεί του νόμου του κράτους.

Γονείς: Ο γονέας που απειλεί καθηγητή για έναν καλύτερο βαθμό ή καλύπτει τον γιο του που διέπραξε βίαιο καραμπινάτο εκφοβισμό, δεν είναι «πιεσμένος». Είναι ένα μικρόψυχο αντικοινωνικό στοιχείο. Έχουμε δημιουργήσει μια γενιά «ξιπασμένων χωρίς αιτία» που θεωρούν ότι ο κόσμος τους χρωστάει τα πάντα. Η μετατροπή του γονέα σε συνήγορο του εγκλήματος είναι η χαριστική βολή στο κύρος του δασκάλου.

 

Η Ψευδο-Πρόοδος ως Κοινωνική Σήψη

Η τραγική πραγματικότητα —με συμμορίες ανηλίκων, μαχαίρια στα προαύλια και εξευτελισμό καθηγητών— αναδεικνύει το μέγεθος μιας κοινωνικής σήψης που για χρόνια βαφτίστηκε «πρόοδος». Η εκπαιδευτική διαδικασία θυσιάστηκε στον βωμό μιας κουλτούρας που αποθέωσε την πλήρη ασυδοσία εις βάρος της συγκρότησης του χαρακτήρα.

Με το πρόσχημα της αποφυγής του «ψυχικού τραύματος», κατεδάφισαν κάθε όριο πειθαρχίας. Όταν ο εκπαιδευτικός παρουσιάζεται ως ένας «αδύναμος υπάλληλος» και ο μαθητής ως μια «πιεσμένη χύτρα» που δικαιούται να εκραγεί, η εκπαίδευση παύει να υφίσταται. Η θεωρία του θύτη ως «θύματος του συστήματος» τον μετατρέπει σε ένα ανεύθυνο πιόνι, στερώντας του τη δυνατότητα να γίνει ποτέ ενήλικας με ευθύνη για λογοδοσία των πράξεών του.

Αυτά τα «παιδιά του χαμού», που σήμερα βγάζουν κραυγές ζώων απέναντι στον δάσκαλο, είναι ήδη πνευματικώς και κοινωνικώς νεκρά. Η ηθική νομιμοποίηση της παραβατικότητας ως «κοινωνικής διαμαρτυρίας» εκτρέφει μια γενιά χωρίς ενσυναίσθηση, η οποία θεωρεί την τραμπούκικη επιβολή ως κεκτημένο δικαίωμα.

 

Ο Πολιτικός Κυνισμός της Απραξίας

Το πιο επικίνδυνο σημείο αυτής της παρακμής είναι η πολιτική εκμετάλλευση της βίας. Συγκεκριμένοι χώροι ισχυρίζονται ότι η αχαλίνωτη βία θα εκλείψει μόνο όταν «ανατραπεί το σύστημα». Αυτός ο ιδιότυπος πολιτικός κυνισμός χρησιμοποιεί την άνευ λόγου επιθετικότητα και την παραβατική συμπεριφορά μαθητών ως καύσιμο για κομματικές ατζέντες, λέγοντας ουσιαστικά στα θύματα —στους καθηγητές που καταρρέουν και στους άλλους μαθητές που φοβούνται να πάνε τουαλέτα— ότι η υπεράσπισή τους αναβάλλεται μέχρι την απώτερη κοινωνική επανάσταση. Μέχρι τότε, η ιστορική νομοτέλεια επιτάσσει να «τρώνε το ξύλο της αρκούδας».

Αντίθετα, κάθε λογικός άνθρωπος γνωρίζει ότι η αληθινή πρόοδος απαιτεί την καλλιέργεια του παιδιού ώστε να υπερβεί τα ένστικτά του και να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο κανόνων. Η ελευθερία χωρίς όρια δεν είναι ελευθερία. Είναι η επιστροφή στην κατάσταση του κτηνώδους πρωτογονισμού.

 

Κατακλείδα: Το «Ως Εδώ» ως Μόνη Λύση

Ο εκφοβισμός και η ενδοσχολική βία δεν είναι κοινωνική νομοτέλεια. Είναι μια αποκρουστική παθογένεια που απαιτεί αυστηροποίηση του νόμου και των ποινών, επιστημονική τεκμηρίωση και επαναφορά της αυθεντίας του δασκάλου. Η άρνηση της ατομικής ευθύνης και η μετατόπιση της αισχρής συμπεριφοράς από τον θύτη στην «κοινωνία» είναι η τελική πράξη της ηθικής μας συνθηκολόγησης.

Αν ο εκπαιδευτικός φοβάται να μπει στην τάξη, το κράτος έχει αποτύχει. Αν ο μαθητής δεν τρέμει τις συνέπειες μιας ακραία παραβατικής συμπεριφοράς του, η παιδεία είναι νεκρή. Η γιγάντωση της βιαιοπραγίας δεν αντιμετωπίζεται με «σούξου μούξου μανταλάκια» και θεωρίες περί «μπερδεμένων μίτων». Αντιμετωπίζεται με:

Ατομική ευθύνη: Αυστηρές ποινές και αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος για τους αμετανόητους θύτες.

Ποινικές συνέπειες: Οι κηδεμόνες πρέπει να λογοδοτούν για την παραμέληση ή την κάλυψη της παραβατικότητας των παιδιών τους.

Θεσμική θωράκιση: Το σχολείο πρέπει να πάψει να είναι «ξέφραγο αμπέλι αποχαλίνωσης και ασυδοσίας» και να ξαναγίνει ναός της γνώσης και του αλληλοσεβασμού. Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι μπορείς να είσαι φτωχός, αλλά ταυτόχρονα να είσαι Άνθρωπος Με Ήθος. Η αναγωγή των πάντων στη φτώχεια δεν είναι κοινωνική ευαισθησία: είναι προδοσία της αποστολής του σχολείου. Σταματήστε να υπερερμηνεύετε το «γιατί» με παρατραβηγμένες χονδροειδείς εικασίες και αρχίστε να εφαρμόζετε το «ως εδώ και μη παρέκει».