51η Σύνοδος του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών: Δημοκρατία, κλιματική κρίση, δημογραφικό και χρηματοδότηση στο επίκεντρο
Με σημαντικές παρεμβάσεις της ελληνικής αντιπροσωπείας για τη διάβρωση των ακτών και το δημογραφικό πρόβλημα ολοκληρώθηκαν στο Στρασβούργο οι εργασίες της 51ης Συνόδου του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών, η ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών και η ανάγκη επαρκούς χρηματοδότησης των δήμων και των περιφερειών αποτέλεσαν κεντρικούς άξονες των συζητήσεων.
Από τις 27 έως τις 29 Οκτωβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο Στρασβούργο της Γαλλίας η 51η Σύνοδος του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τη συμμετοχή αιρετών εκπροσώπων από τα 46 κράτη-μέλη του Οργανισμού.
Το Κογκρέσο αποτελεί τον θεσμικό εκπρόσωπο της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στο Συμβούλιο της Ευρώπης και έχει ως βασική αποστολή την προάσπιση της τοπικής δημοκρατίας, την παρακολούθηση της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών δήμων και περιφερειών.
Η φετινή Σύνοδος πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν πολλαπλές και αλληλοσυνδεόμενες προκλήσεις: κλιματική αλλαγή, δημογραφική γήρανση, κοινωνικές ανισότητες, οικονομικές πιέσεις, κρίση εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς και αυξανόμενες ανάγκες για δημόσιες υποδομές και υπηρεσίες.
Τοπική δημοκρατία και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα της Συνόδου ήταν η ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς.
Οι δήμοι και οι περιφέρειες αποτελούν το πλησιέστερο στον πολίτη επίπεδο διακυβέρνησης. Είναι οι θεσμοί στους οποίους οι πολίτες απευθύνονται καθημερινά για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή τους, από τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις υποδομές έως την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση κρίσεων.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η κοινωνική συνοχή, η δημοκρατική συμμετοχή, η διαφάνεια και η λογοδοσία, καθώς και οι δυνατότητες των τοπικών αρχών να αντιμετωπίζουν κοινωνικές εντάσεις και φαινόμενα πολιτικής αποξένωσης.
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη δημοκρατική οπισθοχώρηση και στην ανάγκη ανάπτυξης εργαλείων έγκαιρης προειδοποίησης για την αναγνώριση κινδύνων που απειλούν τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται άμεσα με την προστασία της αυτονομίας των τοπικών αρχών, την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και τη διασφάλιση ότι οι αιρετές διοικήσεις διαθέτουν τις αρμοδιότητες και τους πόρους που απαιτούνται για την άσκηση των καθηκόντων τους.
Νέες στρατηγικές προτεραιότητες για την περίοδο 2026–2031
Σημαντικό θεσμικό γεγονός της 51ης Συνόδου αποτέλεσε η υιοθέτηση του νέου στρατηγικού πλαισίου προτεραιοτήτων του Κογκρέσου για την περίοδο 2026–2031.
Το πλαίσιο αυτό προσδιορίζει τις κατευθύνσεις δράσης του Κογκρέσου για τα επόμενα χρόνια, σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική αβεβαιότητα, κοινωνικές μεταβολές και αυξημένες απαιτήσεις από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.
Η προστασία των δημοκρατικών θεσμών, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών και η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής συνδέονται πλέον στενά με την ικανότητα των αυτοδιοικητικών οργανισμών να σχεδιάζουν και να υλοποιούν αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές.
Κλιματική αλλαγή και διάβρωση των ακτών: Μια αυξανόμενη απειλή για την Ευρώπη
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η συζήτηση για τη διάβρωση των ευρωπαϊκών ακτών, ένα φαινόμενο που επιδεινώνεται εξαιτίας της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, των ακραίων καιρικών φαινομένων και των ανθρώπινων παρεμβάσεων στις παράκτιες περιοχές.
Κεντρικός εισηγητής στη σχετική συζήτηση ήταν ο Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας και επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας, Φάνης Σπανός, από κοινού με τον Anthony Buchanan από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Φάνης Σπανός, περισσότερο από το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών ακτογραμμών πλήττεται ήδη από φαινόμενα διάβρωσης.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην απώλεια παράκτιου εδάφους. Επηρεάζουν τις υποδομές, την τουριστική δραστηριότητα, την τοπική οικονομία, το φυσικό περιβάλλον και την ασφάλεια των κατοίκων.
Ο Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας υπογράμμισε ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, αλλά δεν μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά χωρίς επαρκή χρηματοδότηση και συνεργασία με τα κράτη και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Αναφέρθηκε επίσης σε έργα και μελέτες προστασίας των ακτών που υλοποιούνται ή σχεδιάζονται στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 32 εκατομμυρίων ευρώ.
Η παρέμβασή του συνοψίστηκε στη χαρακτηριστική φράση:
«Αν δεν επενδύσουμε πολλά, θα θυσιάσουμε περισσότερα!»
Όπως τόνισε, το κόστος της αδράνειας θα είναι πολλαπλάσιο από το κόστος της πρόληψης και της έγκαιρης προσαρμογής.
Η σχετική έκθεση για την αντιμετώπιση του κινδύνου διάβρωσης των ακτών, την οποία συνέταξαν ο Φάνης Σπανός και ο Anthony Buchanan, εγκρίθηκε ομόφωνα από τα 119 παρόντα μέλη του Κογκρέσου.
Η έγκριση αναδεικνύει την ανάγκη ολοκληρωμένων πολιτικών προστασίας των παράκτιων ζωνών, με επιστημονική τεκμηρίωση, πρόληψη, κατάλληλες παρεμβάσεις και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.
Η παρέμβαση του Νίκου Γιαλιτάκη για την προστασία των ακτών
Στη συζήτηση για τη διάβρωση των ακτών παρενέβη και ο Αντιδήμαρχος Ηρακλείου και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, Νίκος Γιαλιτάκης.
Ο εκπρόσωπος της ελληνικής αυτοδιοίκησης ανέδειξε τις ιδιαίτερες επιπτώσεις του φαινομένου στις νησιωτικές περιοχές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Κρήτη.
Επισήμανε ότι η κλιματική αλλαγή και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις εντείνουν τις πιέσεις στις παράκτιες ζώνες και υπογράμμισε την ανάγκη διαμόρφωσης ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης.
Η στρατηγική αυτή, σύμφωνα με την παρέμβασή του, πρέπει να βασίζεται:
Στην επιστημονική χαρτογράφηση των παράκτιων περιοχών.
Στην πρόληψη και την έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων.
Στην εφαρμογή ήπιων παρεμβάσεων προστασίας.
Στη συστηματική παρακολούθηση της εξέλιξης της διάβρωσης.
Στην κινητοποίηση των ευρωπαϊκών θεσμών και την εξασφάλιση χρηματοδοτικών πόρων.
Η τοποθέτηση ανέδειξε την ανάγκη μετάβασης από την αποσπασματική αντιμετώπιση των παράκτιων προβλημάτων σε έναν ολοκληρωμένο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Δημογραφικό: Η γήρανση του πληθυσμού απειλεί τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών
Σημαντική θέση στην ατζέντα της Συνόδου κατείχαν οι δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές περιφέρειες.
Κατά τη δεύτερη ημέρα των εργασιών, ο Νίκος Γιαλιτάκης πραγματοποίησε παρέμβαση για το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην περίπτωση της Κρήτης.
Παρουσίασε στοιχεία που καταδεικνύουν τη μείωση του νεότερου πληθυσμού και την αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων.
Όπως επισήμανε, η δημογραφική κρίση δεν αποτυπώνεται μόνο στη μεταβολή του συνολικού πληθυσμού, αλλά κυρίως στην αλλαγή της ηλικιακής του σύνθεσης.
Η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών, την αγορά εργασίας, την οικονομική δραστηριότητα, τις ανάγκες κοινωνικής φροντίδας και τη βιωσιμότητα των δημόσιων υπηρεσιών.
Ο Νίκος Γιαλιτάκης υπογράμμισε την ανάγκη δημιουργίας πραγματικών ευκαιριών για τους νέους, ώστε να μπορούν να παραμένουν ή να επιστρέφουν στον τόπο καταγωγής τους, να εργάζονται και να δημιουργούν οικογένειες.
Η αντιμετώπιση του δημογραφικού, όπως ανέδειξε η σχετική συζήτηση, δεν μπορεί να περιορίζεται σε μεμονωμένα μέτρα. Απαιτεί συντονισμένες πολιτικές για την απασχόληση, τη στέγαση, την πρόσβαση στις υπηρεσίες και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Υπερτουρισμός και πιέσεις στις τοπικές κοινωνίες
Στην ατζέντα της Συνόδου περιλήφθηκαν επίσης οι προκλήσεις που δημιουργεί η υπερβολική τουριστική πίεση σε ευρωπαϊκές πόλεις και περιφέρειες.
Η αυξημένη τουριστική δραστηριότητα μπορεί να ενισχύει την τοπική οικονομία, αλλά παράλληλα δημιουργεί πιέσεις στις υποδομές, στη διαχείριση των απορριμμάτων, στους υδάτινους πόρους, στις μεταφορές και στην αγορά κατοικίας.
Για τους δήμους, η πρόκληση είναι η εξισορρόπηση της οικονομικής ανάπτυξης με την προστασία της ποιότητας ζωής των μόνιμων κατοίκων.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου πολλοί νησιωτικοί και παραθαλάσσιοι δήμοι καλούνται να εξυπηρετούν κατά τους θερινούς μήνες πληθυσμό πολλαπλάσιο των μόνιμων κατοίκων τους.
Η ανάγκη αποτελεσματικού χωρικού σχεδιασμού, προστασίας των φυσικών πόρων και προσαρμογής των δημοτικών υποδομών στις πραγματικές εποχικές ανάγκες αποτελεί κρίσιμο πεδίο πολιτικής για την αυτοδιοίκηση.
Το κρίσιμο ζήτημα της χρηματοδότησης των δήμων και περιφερειών
Ένα κοινό στοιχείο που διαπερνά τις περισσότερες θεματικές της Συνόδου είναι η ανάγκη εξασφάλισης επαρκών οικονομικών πόρων για την αυτοδιοίκηση.
Είτε πρόκειται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, είτε για την προστασία των ακτών, τη δημογραφική ανασυγκρότηση, τις κοινωνικές υπηρεσίες ή τη διαχείριση κρίσεων, οι δήμοι και οι περιφέρειες καλούνται να αναλάβουν ολοένα περισσότερες ευθύνες.
Η ανάθεση αρμοδιοτήτων, όμως, χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά πόρων και διοικητικών δυνατοτήτων, περιορίζει την πραγματική αυτονομία τους.
Η αρχή αυτή συνδέεται με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας, ο οποίος προβλέπει ότι οι οικονομικοί πόροι των τοπικών αρχών πρέπει να είναι ανάλογοι προς τις αρμοδιότητές τους.
Για την ελληνική αυτοδιοίκηση, η ευρωπαϊκή αυτή συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα της επάρκειας των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, της οικονομικής αυτοτέλειας και της δυνατότητας χρηματοδότησης νέων αρμοδιοτήτων παραμένει σταθερά στην ατζέντα της ΚΕΔΕ και των δήμων.
Το μήνυμα της 51ης Συνόδου για την ελληνική αυτοδιοίκηση
Η 51η Σύνοδος του Κογκρέσου ανέδειξε ότι η ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημοκρατική σταθερότητα, την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Οι παρεμβάσεις των Ελλήνων εκπροσώπων για τη διάβρωση των ακτών και το δημογραφικό επιβεβαιώνουν ότι πολλά από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ελληνικοί δήμοι και περιφέρειες αποτελούν ταυτόχρονα ευρωπαϊκές προκλήσεις.
Η προστασία των παράκτιων περιοχών, η συγκράτηση του πληθυσμού στην περιφέρεια, η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και η αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών απαιτούν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, επιστημονική τεκμηρίωση και σταθερούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.
Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η τοπική ανθεκτικότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς ισχυρή τοπική δημοκρατία και πραγματική οικονομική αυτονομία.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση θέτει, επομένως, και ένα ουσιαστικό ερώτημα για την Ελλάδα: κατά πόσο οι δήμοι και οι περιφέρειες διαθέτουν σήμερα τα θεσμικά εργαλεία, το ανθρώπινο δυναμικό και τους οικονομικούς πόρους που απαιτούνται για να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες προκλήσεις;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα της ελληνικής αυτοδιοίκησης να συμβάλει στην προστασία του περιβάλλοντος, στη δημοκρατική συμμετοχή και στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
ΠΗΓΗ: myota.gr
