Η Στενή Σύμπραξη Τραμπ – Πούτιν για την Αποδόμηση της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας Του Σπύρου Άνδρεϊτς
Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο την 20η Ιανουαρίου 2025, η σχέση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας έχει εισέλθει σε μια νέα, σημαδιακή φάση. Αυτή η εξέλιξη δεν είναι απλώς μια αλλαγή κυβέρνησης, αλλά μια ριζική αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης. Η στενή σύμπραξη μεταξύ του Προέδρου Τραμπ και του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, που εκδηλώνεται τόσο στη γεωπολιτική της Ουκρανίας όσο και στις εσωτερικές τους πολιτικές, αποκαλύπτει έναν κοινό και πλέον ενεργό στόχο: την επιτάχυνση της διάλυσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην Ευρώπη. Η Ευρώπη, το «παγκοσμίως μοναδικό κέντρο» της δημοκρατικής συνεργασίας μεταξύ κρατών, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια συνδυασμένη πίεση από τα Δυτικά και τα Ανατολικά.
Ουκρανία και ΝΑΤΟ: Η Άμεση Εφαρμογή της Αποσύνδεσης
Η Ουκρανία αποτελεί το πρώτο και πιο κρίσιμο πεδίο όπου η ενεργός στρατηγική σύμπλευση των δύο ηγετών γίνεται εμφανής. Οι προβλέψεις για την εγκατάλειψη της Ουκρανίας από τις ΗΠΑ δεν είναι πλέον υποθέσεις, αλλά ενεργό τμήμα της τρέχουσας πολιτικής αλά Τραμπ.
Η Στρατηγική της Ρωσίας: Η Τελική Νίκη
Ο Πούτιν βλέπει την επιστροφή του Τραμπ ως εγγύηση για την ολοκλήρωση των στόχων του στην Ουκρανία. Η άμεση μείωση, ή ακόμα και η πλήρης διακοπή, της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας των ΗΠΑ, που ήταν η βάση της ουκρανικής αντοχής, επιτρέπει στη Ρωσία να εκμεταλλευτεί την κρίσιμη έλλειψη όπλων, πυρομαχικών και μέσων. Ο Πούτιν πλέον δεν χρειάζεται να κερδίσει μια εξουθενωτική στρατιωτική νίκη. Αρκεί η εξαναγκαστική διευθέτηση, την οποία ο Τραμπ έχει υποσχεθεί να επιβάλει «γρήγορα». Αυτή η διευθέτηση μεταφράζεται στην de facto αναγνώριση των ρωσικών εδαφικών κερδών και στην ακύρωση της φιλοδοξίας της Ουκρανίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ ή την ΕΕ. Μια τέτοια εξέλιξη θα απονομιμοποιούσε τη δυτική υποστήριξη και θα έδινε το μήνυμα ότι η ωμή βία αποδίδει.
Η Πολιτική του Τραμπ: Αποδόμηση του ΝΑΤΟ και της Δημοκρατικής Ευρώπης
Ως εν ενεργεία Πρόεδρος, ο Τραμπ έχει τη δυνατότητα να υλοποιήσει τις απειλές του κατά του ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντάς το «παρωχημένο» και «άδικο» για τις ΗΠΑ. Η άμεση άρνηση να εγγυηθεί την Κοινή Άμυνα (Άρθρο 5) σε χώρες που δεν εκπληρώνουν τους οικονομικούς στόχους του ΝΑΤΟ –ή ακόμα και σε χώρες που θεωρούνται «εχθρικές» προς τον ίδιο– έχει τεράστιες άμεσες συνέπειες για την Ευρώπη:
Απομόνωση Ευρωπαϊκών Δυνάμεων: Η Γερμανία και η Γαλλία αναγκάζονται να αναλάβουν δυσανάλογα βάρη άμυνας, αυξάνοντας την εσωτερική τους πολιτική ένταση.
Πολιτική Αβεβαιότητα: Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (Πολωνία, Βαλτικές) βιώνουν ένα κενό ασφαλείας (security vacuum), το οποίο ο Πούτιν μπορεί να εκμεταλλευτεί μέσω υβριδικών πολέμων και εκβιασμών.
Ενεργή Διάλυση: Η πολιτική Τραμπ στο ΝΑΤΟ δεν είναι απλώς αμέλεια· είναι μια ενεργή ενθάρρυνση προς τον Πούτιν να δοκιμάσει τα όρια της συμμαχίας, διαλύοντας ουσιαστικά τον θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής μεταπολεμικής ασφάλειας.
Εσωτερική Πολιτική: Το Μοντέλο του Απολυταρχισμού
Η κοινή επιθυμία για την αποδόμηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας εκδηλώνεται και στον τρόπο που και οι δύο ηγέτες αντιμετωπίζουν τους εσωτερικούς θεσμούς, με τις ΗΠΑ να έχουν πλέον ξεκινήσει να ακολουθούν 12 σαφείς δείκτες δημοκρατικής διάβρωσης, όπως επισημαίνουν οι μελετητές.
Η Ρωσική Αυταρχική Εξουσία
Στη Ρωσία, ο Πούτιν έχει εδραιώσει ένα ολοκληρωτικό καθεστώς όπου ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός (δικαιοσύνη, μέσα ενημέρωσης, εκλογικός μηχανισμός) εξυπηρετεί αποκλειστικά την παραμονή του στην εξουσία. Η δημοκρατία έχει αντικατασταθεί από μια προσωποπαγή απολυταρχία που βασίζεται στον επιθετικό εθνικισμό, την Καισαροπαπική Ορθοδοξία (υπάρχει πάντα ένας ασταμάτητος καισαροπαπισμός από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου, ο οποίος είχε υποτάξει απόλυτα την Ορθοδοξία στα πολιτικά συμφέροντα του κράτους) και την ιδέα της «αναντικατάστατης» ηγεσίας. Το καθεστώς του Πούτιν, που έχει περιγραφεί ως «πληροφοριακή αυταρχία» (informational autocracy), ελέγχει τα μέσα ενημέρωσης, φυλακίζει πολιτικούς αντιπάλους και έχει εξαλείψει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, επεκτείνοντας τη δύναμή του δυνητικά μέχρι το 2036. Ο ίδιος κυβερνά αδιαλείπτως και ακωλύτως από τις 9 Αυγούστου 1999.
Ο Τραμπισμός ως Κυβερνητική Πρακτική: Οι 12 Δείκτες
Ο Πρόεδρος Τραμπ, πλέον, εφαρμόζει τις προεκλογικές του απειλές για εκκαθάριση (purge) του ομοσπονδιακού μηχανισμού, υιοθετώντας τακτικές που παραπέμπουν σε αυταρχικά μοντέλα, όπως δείχνουν τα εξής παραδείγματα από τους 12 δείκτες της δημοκρατικής διάβρωσης:
Διώξεις Πολιτικών Αντιπάλων: Ο Τραμπ έχει στοχοποιήσει τους επικριτές του με νομικές διώξεις και έρευνες, ενώ ταυτόχρονα έχει προστατεύσει τους υποστηρικτές του, συμπεριλαμβανομένης της γενικής αμνηστίας (blanket pardon) για τους διαδηλωτές της 6ης Ιανουαρίου.
Υποταγή της Δικαιοσύνης και του Κράτους: Η εφαρμογή του “Schedule F” επιτρέπει την απόλυση χιλιάδων πολιτικά ουδέτερων δημοσίων υπαλλήλων και την αντικατάστασή τους με πιστούς στον Πρόεδρο, μετατρέποντας τον κρατικό μηχανισμό σε εργαλείο προσωπικής εξουσίας. Ταυτόχρονα, έχει αγνοήσει αποφάσεις κατώτερων ομοσπονδιακών δικαστηρίων, αν και όχι ακόμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Επίθεση στα ΜΜΕ και Έλεγχος Πληροφοριών: Ο Τραμπ χαρακτηρίζει τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης ως «Εχθρούς του Λαού», επιτιθέμενος με χυδαίες επιθέσεις εναντίον γυναικών ιδίως δημοσιογράφων. Έχει επιδιώξει να ελέγξει την ενημέρωση μεθόδους, όπως η πίεση σε τηλεοπτικούς σταθμούς και η προσπάθεια αλλαγής της ιδιοκτησίας του TikTok.
Προσωπολατρία και Προσωπικό Κέρδος: Ο Τραμπ καλλιεργεί ανοικτά τη λατρεία της προσωπικότητάς του προβάλλοντας τον εαυτό του ως τον μοναδικό που μπορεί να επιλύσει τα προβλήματα («I alone can fix it»). Επιπλέον, χρησιμοποιεί την εξουσία για προσωπικό κέρδος, με την αύξηση του εισοδήματος της Trump Organization να εκτοξεύεται στα $864 εκατομμύρια το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, από $51 εκατομμύρια ένα χρόνο νωρίτερα (δημοσίευμα πρακτορείου Reuters), ένα φαινόμενο που μοιάζει με τη συμπεριφορά των ξένων τριτοκοσμικών αυταρχικών ηγετών .
Το μοντέλο είναι σαφές: τόσο ο Πούτιν όσο και ο Τραμπ προωθούν την ιδέα ότι η πίστη στον εξουσιαστή ηγεμόνα είναι ανώτερη από την πίστη στο Σύνταγμα και στους θεσμούς.
Η Αποσάθρωση του Ευρωπαϊκού Φιλελεύθερου Μετώπου
Η πλέον ενεργός σύμπραξη έχει άμεση επίδραση στην Ευρώπη, η οποία βλέπει τους πυλώνες της να καταρρέουν.
Ενθάρρυνση των Ευρωπαϊκών Λαϊκιστικών Κυβερνήσεων
Η επιστροφή του Τραμπ λειτουργεί ως ισχυρότατο ερέθισμα για τα λαϊκιστικά, εθνικιστικά και αντι-ΕΕ κόμματα σε όλη την ήπειρο. Κυβερνήσεις με αυταρχικές τάσεις (π.χ. στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν) αποκτούν έναν ισχυρό σύμμαχο στον Λευκό Οίκο, ενώ η Ρωσία συνεχίζει να τις χρηματοδοτεί και να τις υποστηρίζει ιδεολογικά. Ο στόχος είναι η εσωτερική διάβρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την συνεχή ενίσχυση των αντι-δημοκρατικών δυνάμεων σε κράτη-μέλη, καθίσταται σχεδόν αδύνατη η λήψη αποφάσεων (π.χ. κυρώσεις κατά της Ρωσίας, κοινή μεταναστευτική πολιτική), οδηγώντας στην παράλυση της Ένωσης ως γεωπολιτικού παράγοντα.
Η Επίθεση Κατά Της Πολυφωνικής Δημοκρατίας
Η κοινή επιδίωξη Τραμπ-Πούτιν δίνει το μήνυμα ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία –με τις πολύπλοκες διαδικασίες της, τις εγγυήσεις της προς τις μειονότητες και τους περιορισμούς στην εξουσία– είναι «ανίσχυρη» να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες προκλήσεις. Αντίθετα, προβάλλεται το μοντέλο του ισχυρού κράτους (state–first model), όπου η αδίστακτη κυριαρχία και η πολιτική υπακοή των ανίσχυρων πια υπηκόων είναι ανώτερες από όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις διεθνείς συνθήκες. Η διάλυση του ευρωπαϊκού δημοκρατικά φιλελεύθερου υποδείγματος δεν είναι πλέον μια μακρινή απειλή, αλλά ένα ενεργό αποτέλεσμα των πολιτικών αποφάσεων που λαμβάνονται καθημερινά στον Λευκό Οίκο και το Κρεμλίνο.
Συμπέρασμα: Χάνουμε τη Δημοκρατία μας;
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία έφερε στο προσκήνιο την ενεργό φάση της σύμπραξης με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Η κοινή τους επιθυμία για τη διάλυση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην Ευρώπη δεν είναι απλή ιδεολογική σύγκλιση, αλλά πρακτική συνεργασία που εκτελείται μέσω της απομόνωσης της Ουκρανίας, της αποδόμησης του ΝΑΤΟ και της ενίσχυσης των αυταρχικών τάσεων εντός των δυτικών κρατών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ακόμη μια ολοσχερής αυταρχία, αλλά έχουν ξεκινήσει μια αντιδημοκρατική πορεία, έχοντας ήδη υποχωρήσει, σε διάφορους βαθμούς, και στους 12 δείκτες δημοκρατικής διάβρωσης που έχουν καταγράψει οι μελετητές. Όπως σημειώνεται, «η πιο ξεκάθαρη ένδειξη ότι μια δημοκρατία έχει ήδη πεθάνει είναι ότι ένας ηγέτης και το κόμμα του καθιστούν αδύνατο για τους αντιπάλους τους να κερδίσουν μια εκλογή και να αναλάβουν την εξουσία».
Επισημειωτική Παρατήρηση
Ενώ ορισμένοι εγχώριοι υπερδικαιωματιστές (αλλά συγχρόνως {αλήθεια πόσο γλυκό!} θαυμαστές και υποστηρικτές του αρχιχαφιέ της KGB) αναλώνουν το σύνολο της ενέργειάς τους διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά τους, ίσως και δικαίως, για δευτερεύοντα ζητήματα τα οποία –ανεξάρτητα από την ηθική τους διάσταση– εκδηλώνονται εντός ενός πλήρους δημοκρατικού πλαισίου (ελεύθερος τύπος, ανεξάρτητη δικαιοσύνη, δικαίωμα στη διαμαρτυρία), οφείλουν να αναλογιστούν το υπαρξιακό και πολιτικό διακύβευμα. Επειδή οι σωστές κρίσεις διαμορφώνονται μόνο από ποιοτικές συγκρίσεις το ερώτημα είναι τι θα συνέβαινε, αν η δημοκρατική μας Ευρώπη μετατρεπόταν σε μια ήπειρο αυταρχίας και απολυταρχίας; Τότε, απλούστατα μια διαφορετική άποψη και μόνον θα αρκούσε για να τιμωρηθεί με παραδειγματική κάθειρξη ή αγνωστοποίητο, αδήλωτο θάνατο. Η ελευθερία λόγου, η αυτονομία των θεσμών και η ίδια η ανθρώπινη ζωή, που σήμερα θεωρούνται απολύτως δεδομένα, θα εξαρτώνταν από την προσωπική εύνοια του ανεξέλεγκτου αυθέντη, καθιστώντας τα «δικαιώματα» που σήμερα διεκδικούνται με ορμή και πάθος, εντελώς ανύπαρκτα και χωρίς κανένα νομικό, πολιτικό ή θεσμικό έρεισμα.
Για την Ευρώπη, η πρόκληση είναι πλέον να ανακαλύψει αν διαθέτει την εσωτερική συνοχή και την αμυντική ικανότητα να διατηρήσει τους θεσμούς και τις αξίες της, ακόμα και όταν ο κύριος σύμμαχός της, οι Τραμπικές ΗΠΑ, φαίνεται να ενεργεί ως καταλύτης για τη διάλυσή της.
