Οι κοινωνίες δεν προχωρούν μόνο με τα πτυχία. Του Γιαννη Ρεβύθη

Στον δημόσιο διάλογο επανέρχεται συχνά μια εύκολη και επικίνδυνα απλουστευτική ιδέα, ότι το πανεπιστημιακό πτυχίο αποτελεί τεκμήριο ικανότητας για την άσκηση πολιτικής και την διαχείριση των κοινών. Ότι δηλαδή η ακαδημαϊκή διαδρομή και ο βαθμός του πτυχίου μπορεί να λειτουργήσει ως το “πιστοποιητικό του καλού πολιτικού”.

Είναι γιατί συγχέουν, πιθανόν σκοπίμως, τον πολιτικό με τον πανεπιστημιακό δάσκαλο.

Ξεχνούν ότι η πολιτική δεν είναι ούτε χειρουργείο, ούτε αίθουσα δικαστηρίου, ούτε εργαστήριο φυσικής. Είναι η διαχείριση της εξουσίας, είναι πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων, διαχείρισης κρίσεων, σύνθεσης απόψεων και τελικά ευθύνης απέναντι στην κοινωνία. Και εκεί, το πτυχίο μπορεί να είναι χρήσιμο αλλά δεν είναι ούτε αναγκαίο ούτε επαρκές για τις σωστές πολιτικές αποφάσεις.

Η ιστορία το έχει αποδείξει πολλές φορές. Ο Χάρι Τρούμαν 33ος πρόεδρος των ΗΠΑ για οκτώ (8) χρόνια δεν διέθετε πανεπιστημιακό πτυχίο, αλλά κλήθηκε να πάρει και πήρε σημαντικές αποφάσεις που καθόρισαν τον 20ό αιώνα και όλη την ανθρωπότητα. Στην Αγγλία ο Ουίνστον Τσώρτσιλ δεν έμεινε στην ιστορία για την ακαδημαϊκή του πορεία, αλλά για την στιβαρή ηγεσία του σε μια από τις πιο κρίσιμες και σκοτεινότερες στιγμές της Ευρώπης.

Αντίστροφα, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό πολλοί άριστα καταρτισμένοι επιστήμονες με “βαριά” πτυχία, που εισήλθαν μετά βαΐων και κλάδων στην πολιτική, δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της.

Στην Ελλάδα, ο Ευάγγελος Βενιζέλος αποτελούσε έναν από τους πλέον καταρτισμένους νομικούς της γενιάς του, όμως η πολιτική του αποτίμηση δεν έγινε με βάση τη γνώση του, αλλά με βάση τις επιλογές του στα δύσκολα χρόνια της κρίσης. Στο τέλος της πολιτικής του διαδρομής έφτασε το ΠΑΣΟΚ στο 5%. Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, χωρίς βαριά ακαδημαϊκή καριέρα, βρέθηκε στο τιμόνι της χώρας σε μια ιστορική συγκυρία και κρίθηκε αυστηρά για τις αποφάσεις του πού δεν ήταν σίγουρα αποτέλεσμα της ακαδημαϊκής του μόρφωσης.

Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση του Νίκου Φίλη.

Χωρίς να διαθέτει μια «βαριά» ακαδημαϊκή διαδρομή, βρέθηκε στη θέση του Υπουργού Παιδείας, ίσως το πιο συμβολικά συνδεδεμένο υπουργείο με τη γνώση και τα πτυχία. Και όμως, η παρουσία του δεν κρίθηκε από το αν είχε ή όχι πανεπιστημιακό τίτλο, αλλά από τις επιλογές του, τις μεταρρυθμίσεις του και τις συγκρούσεις που προκάλεσε. Αυτό από μόνο του αποδεικνύει ότι η πολιτική νομιμοποίηση δεν περνά μέσα από τα πτυχία, αλλά μέσα από την πράξη.

Ολα αυτά μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το πτυχίο ίσως δείχνει τι έχει μάθει κάποιος και όχι τι μπορεί να διαχειριστεί όταν θα βρεθεί απέναντι στην πραγματικότητα και θα αντιμετωπίσει τις δυσκολίες.

Και εδώ ακριβώς έρχεται το ζήτημα της σημερινής, πασχαλιάτικα, πολιτικής αντιπαράθεσης και των όσων λέγονται για τον υπουργό Μακάριο Λαζαρίδη.

Η μετατόπιση της συζήτησης από την ουσία, τις πολιτικές θέσεις, τις προτάσεις, την αποτελεσματικότητα του, στα προσωπικά χαρακτηριστικά ή στα τυπικά του προσόντα, δεν αποτελεί απλώς φτωχό επιχείρημα. Σηματοδοτεί την επιστροφή σε μια λογική τοξικότητας που η κοινωνία προσφάτως έχει πληρώσει πολύ ακριβά. Και αυτή η μετατόπιση της συζήτησης γίνεται από τους ίδιους που τόσο κακό προκάλεσαν στη χώρα με την τοξικότητα τους την περίοδο των μνημονίων.

Φαινεται δεν τούς έγινε μάθημα ό,τι όταν ο δημόσιος διάλογος εξαντλείται σε απαξιωτικούς υπαινιγμούς ή σε “βιογραφικούς διαγωνισμούς”, χάνεται το ουσιώδες που είναι η πολιτική κρίση ο πολιτικός λόγος οι πολιτικές αποφάσεις.

Αντί να συζητάμε ποιος έχει σχέδιο διακυβέρνησης, ποιος μπορεί να συνθέσει, ποιος μπορεί να φέρει αποτέλεσμα, καταλήγουμε να αναπαράγουμε έναν επιφανειακό ελιτισμό από τη μία και έναν ισοπεδωτικό λαϊκισμό από την άλλη. Και τα δύο είναι εξίσου προβληματικά.

Η δημοκρατία δεν ζητά πολιτικούς με τέλεια βιογραφικά. Ζητά, ικανούς υπεύθυνους και ειλικρινείς πολιτικούς. Ζητά πρόσωπα που μπορούν να κατανοήσουν την κοινωνία, να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων και όχι απλώς να επιδείξουν τίτλους. Δεν χρειαζόμαστε περισσότερα “χαρτιά” στην πολιτική, αλλά περισσότερη σοβαρότητα στον δημόσιο λόγο.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι κοινωνίες δεν προχωρούν με τα βαριά βιογραφικά άλλα με τίς σωστές αποφάσεις.