Η κοινωνία σε κρίση. Η πολιτική απογυμνωμένη από την ηθική διάσταση. Γράφει ο Σπύρος Ρίκος
Ζούμε σε μια εποχή που η κοινωνία μοιάζει να αποδομείται εκ των έσω. Οι αξίες που άλλοτε καθόριζαν την πολιτική και κοινωνική μας συνύπαρξη – όπως η ενσυναίσθηση, η ευθύνη και η δικαιοσύνη – σήμερα εκλείπουν ή εργαλειοποιούνται με κυνισμό. Οι πολιτικοί λόγοι που ακούμε καθημερινά όχι μόνο αποστασιοποιούνται από τον ανθρώπινο πόνο, αλλά τον χρησιμοποιούν ως πεδίο αντιπαράθεσης, ως μέσο πολιτικής επιβίωσης.
Η πρόσφατη υπόθεση του χαροκαμένου πατέρα που ζητά την εκταφή του παιδιού του, δεν αποτελεί απλώς μια τραγική οικογενειακή ιστορία· είναι καθρέφτης της αποξένωσης ανάμεσα στην εξουσία και την κοινωνία. Όταν ένας πολιτικός δηλώνει ότι «ως άνθρωπος κατανοεί» αλλά «ως πολιτικός» απορρίπτει, ουσιαστικά παραδέχεται τον διχασμό ανάμεσα στην ανθρώπινη ηθική και την πολιτική πράξη. Πρόκειται για μια επικίνδυνη παραδοχή. Διότι αν η πολιτική δεν έχει ως θεμέλιο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, αν δεν ενσωματώνει την ηθική και το δίκαιο, τότε μετατρέπεται σε μηχανισμό εξουσίας χωρίς ψυχή.
Η πολιτική, όπως εύστοχα σημείωσε ο Ρόμπερτ το 1962, είναι η τέχνη της διακυβέρνησης των ανθρώπινων κοινωνιών. Πώς όμως μπορεί να υπάρξει τέχνη διακυβέρνησης χωρίς ευαισθησία, χωρίς σύνδεση με τον ανθρώπινο πόνο, χωρίς ηθικά κριτήρια; Όταν η δικαιοσύνη λειτουργεί μεν «βάσει του νόμου» αλλά αγνοεί την κοινωνική ηθική και το κοινό περί δικαίου αίσθημα, χάνει τη νομιμοποίησή της στα μάτια των πολιτών. Και όταν η πολιτική λειτουργεί με γνώμονα το κομματικό ή το προσωπικό συμφέρον, αδιαφορώντας για τις συνέπειες στις ζωές των ανθρώπων, χάνει κάθε ίχνος αξιοπιστίας.
Η κοινωνία μας βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Όχι μόνο οικονομική ή πολιτική – αλλά αξιακή. Η κρίση αυτή είναι το αποτέλεσμα της μακρόχρονης ανάθεσης της διακυβέρνησης σε πρόσωπα που, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, απέδειξαν πως δεν διαθέτουν ούτε το ήθος ούτε την ικανότητα να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Η εξουσία έχει γίνει αυτοσκοπός και όχι μέσο για τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων.
Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο πού πάει η κοινωνία, αλλά τι κάνουμε εμείς ως πολίτες. Θα συνεχίσουμε να ανεχόμαστε αυτή την αποσύνδεση πολιτικής από την ηθική και τη λογική; Ή θα αναζητήσουμε νέους τρόπους συμμετοχής, ελέγχου και παρέμβασης; Η ευθύνη για την πορεία μιας κοινωνίας δεν βαραίνει μόνο τους κυβερνώντες – βαραίνει και όλους εμάς που τους επιτρέπουμε να κυβερνούν χωρίς λογοδοσία.
Η ανασύνταξη της κοινωνίας και η αναγέννηση της πολιτικής προϋποθέτουν επιστροφή στις θεμελιώδεις αξίες: ανθρωπιά, δικαιοσύνη, διαφάνεια. Αλλιώς, δεν θα μας τρελάνουν απλώς. Θα μας πείσουν κιόλας ότι αυτή η κατάσταση είναι φυσιολογική.
