Δημήτρης Μπιάγκης: «Προστασία των ακτών της Κέρκυρας από την παράκτια διάβρωση»
ΕΡΩΤΗΣΗ
ΠΡΟΣ: Υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας
Υπουργό Τουρισμού
Υπουργό Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής
Υπουργό Εσωτερικών
Θέμα: «Προστασία των ακτών της Κέρκυρας από την παράκτια διάβρωση»
Η κλιματική αλλαγή και οι ανεμογενείς κυματισμοί προκαλούν τη διάβρωση αμμώδων ακτών σε παγκόσμιο επίπεδο, με αποτέλεσμα την απώλειά τους. Η διάβρωση των ακτών αποτελεί μια φυσική διαδικασία που οφείλεται στη συνεχή επίδραση του νερού εις βάρος του εδάφους, με αποτέλεσμα την οπισθοχώρηση της ξηράς. Η θάλασσα, τα ποτάμια, τα υπόγεια ύδατα, ο άνεμος και η θερμοκρασία διαβρώνουν συνεχώς τη χέρσο τείνοντας να εξαλείψουν το ανάγλυφο της γης. Οι κυριότεροι φυσικοί παράγοντες διάβρωσης είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, οι άνεμοι και οι θυελλώδεις κυματισμοί, τα παράκτια ρεύματα και οι παλίρροιες, οι μεταβολές των κλιματικών παραμέτρων.
Οι διαδικασίες και οι παράγοντες που ευθύνονται για τη διάβρωση διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο της ακτής. Ο βαθμός της διάβρωσης των ακτών εξαρτάται από τη γεωμορφολογία, την κλίση και την τοπογραφία της ακτής (π.χ. αμμώδης ή βραχώδης, με ή χωρίς βλάστηση, ήπια ή απότομη κλίση, ακτή σε κόλπο ή σε ανοιχτή θάλασσα), τις επικρατούσες κλιματικές και υδροδυναμικές συνθήκες (άνεμοι, επιμήκη ρεύματα, χαρακτηριστικά κυματισμών κ.ά.) καθώς και τη συχνότητα και ένταση των ακραίων καιρικών και κυματικών φαινομένων. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν είναι τα αποθέματα ιζημάτων στην περιοχή (ακτή κοντά σε ποτάμι ή όχι), οι τεκτονικές κατακόρυφες κινήσεις του στερεού φλοιού της γης και η βιολογική σύνθεση της εκάστοτε παραλίας.
Η διάβρωση των ακτών αποτελεί ένα σύνθετο φυσικό φαινόμενο και οφείλεται σε συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, τόσο φυσικών όσο και ανθρωπογενών, οι οποίοι επιδρούν σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες και με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τον τύπο της ακτής. Επιπλέον, τις τελευταίες, δεκαετίες το φαινόμενο της διάβρωσης εντείνεται ακόμα περισσότερο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής αλλά και της αυξανόμενης συγκέντρωσης ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις παράκτιες περιοχές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα, που αποτελεί τη χώρα με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρώπη, η παράκτια διάβρωση αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη περιβαλλοντική απειλή, αφού περίπου το 28.6% της ακτογραμμής της βρίσκεται υπό διάβρωση, κατατάσσοντάς την 4η ως προς την παράκτια τρωτότητα μεταξύ των παράκτιων κρατών-μελών της ΕΕ. Η παράκτια διάβρωση έχει σημαντικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις καθώς μεγάλος αριθμός παρακτίων οικοσυστημάτων και ανθρώπινων δραστηριοτήτων βρίσκονται στην παράκτια ζώνη και οι ακτές αποτελούν έναν πολύ σημαντικό φυσικό πόρο και τουριστικό προϊόν για την Ελλάδα.
Όσον αφορά στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων δεν υπάρχουν συστηματικές μελέτες που να σχετίζονται με την παράκτια διάβρωση και την εκτίμηση της τρωτότητας των ακτών λόγω κλιματικών αλλαγών. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα EUROSION, από τα 1056 km περίπου του συνολικού μήκους ακτογραμμής της τα 260 km βρίσκονται υπό διάβρωση, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 24.6% της ακτογραμμής, ενώ η έκταση των παρακτίων οικοσυστημάτων που απειλούνται από την διάβρωση εκτιμάται σε 355 km2.
Επιπλέον, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και τα νησιά του Ιονίου παρουσιάζουν έντονη τουριστική ανάπτυξη με ιδιαίτερο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων τους χωροθετείται στην παράκτια ζώνη. Συνεπώς, η διάβρωση των ακτών λόγω κλιματικών αλλαγών έχει σημαντικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων από το 2019 μαζί με άλλες 2 Περιφέρειες και 5 Δήμους εντάχθηκε σε πιλοτική δράση στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE IP – AdaptinGR, με το οποίο προβλεπόταν η παρακολούθηση διάβρωσης σε 50 παραλίες της, ώστε να προσδιοριστούν οι πιο ευάλωτες στην παράκτια διάβρωση περιοχές και στη συνέχεια να καταστεί δυνατή η προστασία τους και συνεπώς η αύξηση της ανθεκτικότητάς τους και της προσαρμοστικότητας τους σε μελλοντικές κλιματικές αλλαγές. Κύριος συντονιστής αυτού του έργου ήταν το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας. Παράλληλα, η Περιφέρεια έχει κατατεθειμένο Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ) το οποίο προβλέπει για τις Παράκτιες Ζώνες προτεινόμενα μέτρα σχετικά με το σχεδιασμό των πολιτικών προσαρμογής στις προκαλούμενες επιπτώσεις της ανόδου της στάθμης της θάλασσας (ΑΣΘ). Βασικοί πυλώνες των μέτρων αυτών ήταν η προσπάθεια κατάρτισης ακτολογίου, ο καθορισμός ζωνών επικινδυνότητας ανάλογα με το χαρακτήρα κάθε παράκτιας περιοχής, η εκτίμηση των κινδύνων και επιπτώσεων της Κλιματικής Αλλαγής και η θέσπιση ενός μηχανισμού συνεχούς παρακολούθησης των παράκτιων περιοχών ανά περιφέρεια.
Παρόλα αυτά, κι ενώ έχουν περάσει έξι και πλέον χρόνια από την ένταξη της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων στο εν λόγω πρόγραμμα, το επικίνδυνο αυτό φαινόμενο για τις παραλίες της Κέρκυρας συνεχίζει να υφίσταται, προκαλώντας τεράστια ανησυχία τόσο στους κατοίκους όσο και τους επαγγελματίες των περιοχών αυτών, καθώς τα σημεία αυτά επισκέπτονται τους καλοκαιρινούς μήνες πλήθος επισκεπτών των οποίων η ασφάλεια τίθεται σε αμφισβήτηση.
Στο βόρειο τμήμα της Κέρκυρας, στο εμβληματικό Canal D’ Amour, η διάβρωση έχει προκαλέσει σοβαρές ζημιές, εντείνοντας την ανησυχία κατοίκων και επαγγελματιών της περιοχής που καταγγέλλουν πως η θάλασσα «τρώει» κάθε χρόνο ολοένα και μεγαλύτερο τμήμα της ακτογραμμής, με την κατάσταση φέτος να έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Η διάβρωση έχει φτάσει πλέον πολύ κοντά σε επιχειρήσεις, ενώ σε ορισμένα σημεία έχει ήδη παρασύρει τμήματα εγκαταστάσεων, θέτοντας σε κίνδυνο ξενοδοχεία και καταστήματα εστίασης. Τόσο οι κάτοικοι, όσο και οι επαγγελματίες της περιοχής ανησυχούν καθώς τα έντονα καιρικά φαινόμενα των τελευταίων ημερών καθώς και η αδιαφορία των υπευθύνων και η έλλειψη παρεμβάσεων έχουν οδηγήσει σε αυτήν την τραγική κατάσταση. Παράλληλα, άνθρωποι του τουρισμού εκφράζουν φόβους και ανησυχίες για τη φετινή τουριστική σεζόν, καθώς οι κρατήσεις άλλωστε βασίζονται και στην εικόνα και τα αξιοθέατα του νησιού, με τις παραλίες να αποτελούν βασικό πόλο έλξης για τους επισκέπτες.
Μεγάλα φαινόμενα παράκτιας διάβρωσης παρουσιάζουν και άλλες παραλίες της Κέρκυρας όπως το Σιδάρι, ο Λογγάς (Περουλάδες), το Ακρωτήριο Δράστης, ο Άγιος Ιωάννης Καρουσάδων, ο Αρίλας, ο Άγιος Γεώργιος Πάγων, η Γλυφάδα, η Μυρτιώτισσα, ο Κοντογυαλός, ο Χαλικούνας-Ίσσος, ο Άγιος Γεώργιος Αργυράδων, ο Κάβος, οι Αλυκές Λευκίμμης-Μώλος, οι Αλυκές Ποταμού, η Μεσογγή, οι Μπενίτσες, αλλά και παραλίες στους Παξούς (Χαράμι-Λάκκα) και στα Διαπόντια (Ερείκουσα, παραλία Μαθρακίου ΝΑ του λιμανιού και Αγία Τριάδα στους Οθωνούς).
Με βάση όλα τα παραπάνω κρίνεται αναγκαία η λήψη μέτρων και δράσεων για την προστασία των ακτών της Κέρκυρας και τη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Για να ληφθούν, όμως, τα απαραίτητα μέτρα χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση της εξέλιξης της ακτογραμμής και συγκεκριμένες παρεμβάσεις τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μακροπρόθεσμες.
Η διαδεδομένη πρακτική για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων είναι η χρήση μεγάλων και “σκληρών” κατασκευών, όπως οι κυματοθραύστες, που συνοδεύεται από πολλά οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Η θωράκιση των παράκτιων ευάλωτων περιοχών με “σκληρές” μηχανικές κατασκευές, όπως τα θαλάσσια τείχη και οι κυματοθραύστες, αποτελεί μεν την κυρίαρχη προσέγγιση για την παράκτια άμυνα και προστασία από τους σύγχρονους κινδύνους, καθίσταται όμως οικονομικά κοστοβόρα.
Την ίδια ώρα, σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και του πλανήτη έχουν αρχίσει και εφαρμόζονται εναλλακτικές και φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις (Nature-Based Solutions) που αποτελούνται από ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων, τα οποία προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά του τοπικού περιβάλλοντος. Η μείωση του ύψους των κυμάτων που προκύπτει από αυτές τις λύσεις είναι συγκρίσιμη με αυτή που επιτυγχάνεται με τη χρήση τεχνητών κυματοθραυστών, ενώ είναι πολύ οικονομικότερες και φιλικές προς το περιβάλλον. Αυτές μπορεί να είναι υγροβιότοποι (Αλυκές, Μαγκρόβια, Θαλάσσια Χόρτα) και οικοσυστήματα υφάλων (Κοραλλιογενής ύφαλοι, Ύφαλοι στρειδιών). Μετά από την σχετική επιστημονική ανάλυση ενενήντα εννέα μελετών σε τέσσερις διαφορετικούς βιότοπους παγκοσμίως (κοραλλιογενείς ύφαλους, μαγκρόβια, αλυκές, θαλάσσιους βάλτους, θαλάσσια χόρτα), προκύπτει ότι οι εν λόγω βιότοποι μειώνουν σημαντικά το ύψος των κυμάτων, με το επίπεδο αυτής της μείωσης να διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του βιότοπου και την περιοχή. Κατά μέσο όρο, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι μειώνουν το ύψος των κυμάτων κατά 70%, οι αλυκές κατά 72%, τα μαγκρόβια κατά 31% και τα θαλάσσια χόρτα κατά 36%.
Δεδομένου ότι, η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να μεριμνά για την προστασία του περιβάλλοντος και ειδικά των προστατευόμενων περιοχών της χώρας.
Δεδομένου ότι, το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών έχει τεράστιες επιπτώσεις στην τουριστική δραστηριότητα και τις τουριστικές υποδομές των νησιωτικών περιοχών της χώρας.
Δεδομένου ότι, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ορατές και ήδη παρατηρείται έντονη διάβρωση σε σημαντικές παράκτιες περιοχές κατατάσσοντάς τη χώρα μας 4η ως προς την παράκτια τρωτότητα μεταξύ των παράκτιων κρατών-μελών της ΕΕ.
Δεδομένου ότι, σύμφωνα με το Πρόγραμμα EUROSION, από τα 1056 km περίπου του συνολικού μήκους ακτογραμμής της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων τα 260 km βρίσκονται υπό διάβρωση, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 24.6% της ακτογραμμής, ενώ η έκταση των παρακτίων οικοσυστημάτων που απειλούνται από την διάβρωση εκτιμάται σε 355 km2.
Δεδομένου ότι, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων παρουσιάζει έντονη τουριστική ανάπτυξη με ιδιαίτερο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων της χωροθετείται στην παράκτια ζώνη και το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών έχει σημαντικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.
Δεδομένου ότι, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων από το 2019 μαζί με άλλες 2 Περιφέρειες και 5 Δήμους εντάχθηκε σε πιλοτική δράση στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE IP – AdaptinGR, με το οποίο προβλεπόταν η παρακολούθηση διάβρωσης σε 50 παραλίες της και έχει κατατεθειμένο Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ).
Δεδομένου ότι, το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών υποβαθμίζει τις παραλίες και τα παράκτια οικοσυστήματα και έχει τεράστιες επιπτώσεις σε προστατευόμενες περιοχές βιοποικιλιότητας
Δεδομένου ότι, το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών μειώνει δραματικά τη φυσική άμυνα των παράκτιων περιοχών έναντι των μελλοντικών κλιματικών αλλαγών αυξάνοντας τους κινδύνου πλημμύρας.
Δεδομένου ότι, το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών προκαλεί απώλεια εκτάσεων γης και αλλαγής χρήσεών της, υφαλμύρωση υπογείων υδάτων, κατολισθήσεις αλλά και σημαντικές καταστροφές παράκτιων κτηρίων και υποδομών (όπως δρόμων, τεχνικών έργων κ.λπ.).
Δεδομένου ότι, σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και του πλανήτη έχουν αρχίσει και εφαρμόζονται εναλλακτικές και φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις (Nature-Based Solutions) που αποτελούνται από ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων, τα οποία προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά του τοπικού περιβάλλοντος με εξαιρετικά αποτελέσματα.
ΕΡΩΤΩΝΤΑΙ ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ
- Ποια είναι τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα από την παρακολούθηση και καταγραφή της διάβρωσης στις πενήντα (50) ακτές της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πιλοτικού προγράμματος «LΙFE IP-AdaptInGR», στο οποίο εντάχθηκε η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και συντονίζει το αρμόδιο Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας;
- Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η ακτομηχανική μελέτη για τη ΒΔ Κέρκυρα και την περιοχή των Αλυκών της Λευκίμμης που είχε εξαγγελθεί από την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας και ποια τα συμπεράσματα αυτής;
- Ποιες είναι οι προτεινόμενες βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δράσεις και μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την προστασία των ακτών της Κέρκυρα από το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών σύμφωνα με το Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ);
- Υπάρχει πρόβλεψη άμεσης παρέμβασης από το αρμόδιο Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τα συναρμόδια Υπουργεία για τη λήψη αναγκαίων μέτρων και χρηματοδότησης της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και των κατά τόπους δήμων, ώστε να αντιμετωπιστούν τα τεράστια προβλήματα που έχουν υποστεί οι παράκτιες υποδομές των περιοχών ειδικά στην ΒΔ Κέρκυρα και τις Αλυκές Λευκίμμης;
- Είναι στις προθέσεις των αρμόδιων Υπουργείων η επίλυση του σοβαρού προβλήματος υποοστελέχωσης των αρμοδίων υπηρεσιών της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και των περιφερειακών κατά τόπους δήμων, ώστε να δρομολογηθούν άμεσα παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος της διάβρωσης των ακτών της Κέρκυρας;
- Είναι στις προθέσεις του αρμόδιου Υπουργείου πέρα από τη διαδεδομένη πρακτική για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων και τη χρήση μεγάλων και “σκληρών” κατασκευών να προχωρήσει και στην εφαρμογή πιλοτικών προγραμμάτων όπως υγροβιότοπους (Αλυκές, Μαγκρόβια, Θαλάσσια Χόρτα) ή και οικοσυστήματα υφάλων (Κοραλλιογενής ύφαλοι, Ύφαλοι στρειδιών) σε συγκεκριμένες περιοχές της Κέρκυρας;
Ο ερωτών Βουλευτής
Δημήτρης Μπιάγκης
